Salim Şener

Salim Şener, Eskişehir yöresinde yetişmiş bir lüle taşı pipo oymacısıdır. Adı uluslararası kayıtlarda Türkçe harfler düşürülerek "Salim Sener" biçiminde geçer; pipolarındaki damgada ise çoğu zaman yalnızca "Salim" ya da "Sener" görülür. Zanaata 1970'li yılların başında girdiği, kırk yılı aşan üretiminde hem figüratif oymalarla hem de kendi adıyla anılan bezeme düzenleriyle tanındığı kayıtlara geçmiştir.

Ocaktan tezgâha

Kayıtlara göre Şener'in çocukluktaki hevesi oymacılık değil öğretmenlikti; resme yatkınlığıyla dikkat çekiyordu. 1970'te, on üç yaşındayken babasına yardım etmek üzere köyü Margı yakınındaki lüle taşı ocaklarında çalışmaya başladı. Ocakta geçen bir yılın ardından yönünü tezgâha çevirdi: 1971'de köyünde Ahmet Gök'ün yanında çıraklığa girdi, 1972-1974 arasında ise Eskişehir'de amcası Ekrem Şener'in atölyesinde çalıştı. Müzayede kayıtlarında 1957 doğumlu olarak anılması bu tarihlerle uyuşur.

Bu güzergâh, Eskişehir lüle taşı oymacılığında alışılmış olanın tipik örneğidir. Ocak köylerinde çocuklar çoğunlukla önce taşın çıkarılması ve ayıklanması işine girer, oymaya ise bir usta yanında yıllarca kabasını alma ve perdah gibi ara işlerde çalıştıktan sonra geçerdi. Şener'in iki ayrı tezgâhtan geçmesi de bu düzenin parçasıdır; köy atölyesinden şehir atölyesine geçiş, zanaatta ölçek ve konu dağarcığı değişimi anlamına gelirdi.

Bezeme düzenleri

Kaynaklara göre pipolarına özgü çiçek bezemelerini 1985'ten, "ters pençe" (reverse claw) adıyla anılan düzeni ise 1989'dan itibaren oymaya başlamış ve bu tema üzerinde çalışmayı sürdürmüştür. Pençe motifi lüle taşı oymacılığının en eski konularındandır; on dokuzuncu yüzyıl atölyelerinden bu yana hazneyi kavrayan bir yırtıcı pençesi biçiminde işlenegelmiştir. Şener'in bu klasik konuyu kendi düzeniyle ele alması, adının katalog künyelerinde ayrı bir başlık altında anılmasını sağlamıştır.

İkinci el ve katalog kayıtlarında imzasını taşıyan pipolar arasında ejderha, kartal, kaplan, keçi başı ve insan portresi gibi konular görülür; bu parçalar satıcı kataloglarında "Autograph Series" başlığı altında toplanır. Türk lüle taşı üretiminde pipoyu kendi adıyla imzalayabilen oymacıların sayısı sınırlıdır ve Şener bu ayrımı taşıyan ustalar arasında sayılır.

Ortaklıklar ve kaynak durumu

Geçmişte Şevket Gezer ve Yunus Ege ile ortak çalıştığı, 1999'dan bu yana ise Erdoğan Ege ile ortaklık yürüttüğü belirtilir. İşleri başlıca iki kanaldan Türkiye dışına açılır: Eskişehir merkezli MeerschaumStore ile Türk blok lüle taşı pipolarını Amerika Birleşik Devletleri'ne taşıyan SMS. Amerikalı satıcıların usta oymacı künyelerinde adı Erdoğan Ege, Yunus Ege ve Sadık Yanık gibi isimlerle birlikte geçer.

Çeşitli ödüller kazandığı kaynaklarda belirtilse de bu ödüllerin adı, veren kurum ve yılları belgelenmiş değildir. Atölyesinin bugünkü düzeni, yetiştirdiği çıraklar ve üretimin sürüp sürmediği konusunda da doğrulanabilir bir kayda ulaşılamamıştır; bilinenler kısa künye maddelerine ve pipolarının dolaştığı ikinci el kayıtlarına dayanır.