Eskişehir Lüle Taşı Oymacılığı

Eskişehir lüle taşı oymacılığı, pipo yapımına elverişli blok lüle taşının (meerschaum) başlıca kaynağı olan Eskişehir'de bu taşı pipoya ve figüratif esere dönüştüren el sanatı geleneğidir. Yumuşak taşı kabartma inceliğinde işleyen zanaat, ilk atölyelerin açıldığı 1920'lerden bugüne sürmüş, ham taş ihracat yasağıyla kentte kök salmış ve coğrafi işaret korumasına kavuşmuştur.

Viyana Atölyelerinden Eskişehir'e

Osmanlı döneminde lüle taşı önemli bir ihraç kalemiydi; ancak taş büyük ölçüde ham hâlde satılır, işleme Viyana ve Budapeşte atölyelerinde yapılırdı. Bu yüzden Avrupa'da taşa "Viyana taşı" dendiği de olmuştur. Kırmızı kilden lüle üreten Tophane lüleciliğinin köklü geçmişine karşılık, Eskişehir'de bitmiş pipo üretimi ancak 20. yüzyılda gelişti. Kayıtlara göre kentin ilk pipo atölyesini 1920'lerin ortasında Ali Osman Denizköpüğü (1897-1961) açtı; Denizköpüğü yurt içi ve yurt dışı fuarlarda lüle taşını tanıtmış, çok sayıda usta yetiştirmiştir. Asıl dönüm noktası ise 1972'de ham lüle taşı ihracatının yasaklanması oldu: İşlenmemiş taş yurt dışına çıkamayınca oymacılık Eskişehir'de başlı başına bir meslek koluna dönüştü, Avrupa'daki blok lüle taşı pipo üretimi ise fiilen sona erdi.