Sparta Industries
Sparta Industries, Kuzey Karolina'nın Appalaş eteklerindeki Sparta kasabasında faaliyet gösteren bir pipo fabrikasıdır. Amerikan fabrika piposunun büyük bölümü seksen yılı aşkın süredir bu tesisten çıkar; şirket birkaç kez el değiştirmesine karşın üretim hep aynı kasabada kalmıştır. Bugün en çok Dr. Grabow markasıyla anılır.
Kasabaya taşınan bir sanayi
Sparta'nın pipoyla tanışması, İkinci Dünya Savaşı'nın tedarik sıkıntısına bağlanır. Akdeniz havzasından gelen funda kökü (briyar) sevkiyatı kesilince Amerikalı üreticiler ülke içinde kullanılabilir bir kök aramaya koyuldu ve arayış, yamaçları dağ defnesiyle kaplı Alleghany ilçesine uzandı. Lavietes ailesi, D&P Pipe Works adıyla kurduğu işletmenin bitirme atölyesini 1944 baharında kasabanın hemen dışında açtı. Dönemin yerel basınına göre tesis, altmış beş çalışanla haftada on bini aşan pipo çıkarıyor, kadronun kısa sürede iki katına ulaşması bekleniyordu.
Yerel kökten üretilen Spartan pipoları süssüz, kalın gövdeli parçalardı; akçaağaç ağızlıkla ve askerî geçme (military mount) bağlantıyla tamamlanıyorlardı. Bu piponun büyük bölümü sivil piyasaya değil, Avrupa'daki birliklerin sahra tayınlarına gitti. Ormangülü kökünün yanmaya dayanıklı hâle getirilmesi için borik asit çözeltisinde kaynatıldığı da anlatılır; bu ayrıntı yalnızca pipo camiasının derlediği kayıtlarda geçer. Öte yandan malzemenin kendisi zahmetliydi: kayalık yamaçtan sökülen kökler kolayca çatlıyordu. Briyar yeniden gelmeye başlayınca fabrika alışılmış malzemeye döndü; yerel ahşap denemesi topu topu birkaç yıl sürdü ve savaş yıllarında başvurulan alternatif ağaçların bilinen örneklerinden biri olarak kaldı.
El değiştirmeler ve bugünkü yapı
Chicago'da Linkman ailesinin elinde doğan Dr. Grabow markasının üretimi de aynı yıllarda Sparta'ya kaydı ve tesisin ana hattı hâline geldi; taşınmanın tam tarihi konusunda kayıtlar 1943 ile 1950'ler arasında ayrışır. Sparta'daki imalat ile Mastercraft grubunun işleri 1980'lerde Sparta Industries çatısı altında toplandı; bundan önce, 1970'lerin sonunda tesis ülkenin en büyük pipo üreticileri arasına çoktan girmişti. 1990'larda şirket, Kuzey Amerika dağıtım sektörünün büyük adlarından Lane Ltd.'e geçti; mülkiyet daha sonra bir kez daha değişerek International Pipes & Accessories'e bağlandı.
Fabrika kendi markalarının yanı sıra dışarıya da imalat yaptı; Mastercraft ve Aldo Velani bunların bilinen örneklerindendir. Yıllık üretim için kaynaklar ayrışır: pipo camiasının derlemelerinde bir milyonu aşan sayılar anılırken, üreticinin kendi bildirimi iki yüz bin dolayında pipoyu işaret eder. Süreç, kökün seçiminden son cilaya kadar elli iki ayrı aşama olarak tarif edilir. Bugün tesiste birkaç düzine kişi çalışır ve bu ustaların çoğunun kırk yılı aşan tezgâh geçmişi olduğu belirtilir; kasabada aynı işin kuşaklar boyu sürdüğünü gösteren bir tablodur bu.