Wally Frank

Wally Frank, Ltd., 1930'lu yılların başında New York'ta iş hayatına atılan ve yirminci yüzyıl ortasının Amerikan pipo piyasasına damgasını vuran bir tütüncü kuruluşudur. Şirket, adını kurucusundan alır; şehirde birden çok satış noktası işletmiş, asıl büyümesini ise ülke geneline gönderilen katalogları üzerinden sağlamıştır. Kayıtlarda başlıca mağazası Lexington Avenue adresiyle anılır.

Katalog düzeni ve satış modeli

Wally Frank'i çağdaşı pek çok tütüncüden ayıran şey, mağaza tezgâhıyla yetinmeyip posta yoluyla sipariş ağı kurmasıdır. 1930'lardan 1960'lara uzanan katalog ve bülten dizileri bugün de arşivlerde izlenebilmekte, bir bölümü kütüphane kayıtlarında künyeli olarak yer almaktadır. Şirketin "Pipe of the Month Club" adlı üyelik düzeninde aboneler her ay posta yoluyla yeni bir pipo alıyordu. Bu yapı, taşradaki pipo meraklısının büyük şehir tütüncüsüne uğramadan çeşitli malzeme ve biçimlere ulaşmasını sağlamıştır.

Pipolar kimler tarafından yapıldı

Wally Frank kendi atölyesi olan bir imalatçı değil, ağırlıklı olarak sipariş veren bir markaydı. Kendi adıyla ya da seri adlarıyla damgalanan briyar pipolar farklı üreticilere yaptırıldı; kaynaklarda Charatan, Sasieni ve Weber gibi adlar anılır. Şirket ayrıca Türk ve Afrika lüle taşı kullanan Pioneer markasını da elinde tutuyordu. Zamanla firma bünyesinde çalışan ya da firmaya iş yapan ustalar arasında Svend Bang ve daha sonra Connoisseur'ün başına geçecek olan Ed Burak sayılır.

Bu dağınık üretim yapısı, aynı damgayı taşıyan pipoların işçilik ve malzeme bakımından birbirinden hayli uzak durabilmesine yol açar; koleksiyonculukta Wally Frank damgası tek başına bir kalite ölçüsü sayılmaz, pipoyu yapan atölyenin belirlenmesi gerekir. Katalog serilerinin adları da bir hayli kalabalıktır: Army and Navy, Cellini, London Lightweights, Scotland Yard, Silver King, Straight Grain, White Bar ve Immortals bunlar arasındadır. Immortals, figürlü oyma gövdeleriyle diğerlerinden ayrılan bir dizidir.

Castello ile karşılaşma

Markanın pipo tarihindeki en çok anılan katkısı, İtalya'ya yaptığı satın alma gezilerinden birinde ortaya çıkmıştır. Anlatıldığına göre 1952'de Cantù'da Carlo Scotti'nin pipolarını gören Wally Frank, bunları Amerika'ya getirmeye karar verdi. Ancak Scotti'nin kullandığı beyaz çubuk işareti, firmanın kendi White Bar serisinin markasıyla çakışıyordu. Amerika'ya gönderilecek pipolar için ayrı bir işaret üzerinde anlaşıldı: ağızlığa (stem) açılan küçük bir yuvaya ince bir gümüş varak yerleştiriliyor, üzeri saydam akrilikle kapatılıyordu. Bu çözüm, Castello pipolarının Amerika pazarındaki tanıtıcı işareti hâline geldi ve markanın uluslararası tanınırlığının başlangıcı sayılır.

Wally Frank'in kendisi, Georges Herment'in The Pipe adlı kitabının İngilizce baskısına önsöz yazmıştır; kaynaklarda bu baskı 1954 yılıyla anılır. Şirketin faaliyeti yirminci yüzyılın sonuna doğru sönümlendi; kayıtlarda 1990'ların başında hâlâ adres göründüğü, sonrasında ise izinin kaybolduğu belirtilir. Bugün marka yalnızca ikinci el pipo piyasasında ve katalog koleksiyonlarında yaşamaktadır.