top of page
< Back

Apple Ailesi

Apple ailesi, pipo şekil dağarcığında köşesiz ve yuvarlak hazneyi ortak payda alan bir grup klasik biçimin toplu adıdır. Ailenin çekirdeğinde Apple bulunur; Tomato, Egg, Acorn ve Brandy ise aynı yumuşak siluetin farklı oranlarda gerilip basılmış çeşitlemeleri sayılır. Bu yüzden aileyi ayıran şey haznenin süslemesi değil, yüksekliği ile genişliği arasındaki orandır.

Ortak biçim mantığı

Apple ailesinde hazne, ağız kenarına (rim) doğru hafifçe şişer, tabana yaklaşırken yeniden daralır. Düz kenar ve keskin geçiş yoktur; hazne ile sap (shank) arasındaki bağlantı da genellikle yuvarlatılarak sürdürülür. Bu geometri, billiard gibi silindirik hazneli şekillerden farklı olarak elde küresel bir kavrama yüzeyi bırakır. Hazne cidarının görece kalın kalabilmesi de ailenin sık tercih edilmesinin nedenlerinden biridir; şekillerin genel sınıflandırmasında Apple ailesi bu yüzden "yuvarlak grup" başlığı altında anılır. Ayrıntılı terimler için pipo anatomisi maddesine bakılabilir.

Aile hem düz (straight) hem bent gövdelerde üretilir. Bent gövdelerde haznenin eğri sapla kurduğu süreklilik, ailenin yumuşak çizgisini vurguladığı için sıkça tercih edilir.

Ailenin üyeleri

  • Apple: Ölçünün kendisi. Hazne yaklaşık olarak elmayı andıran, boyu ile eni birbirine yakın bir küreye oturur.

  • Tomato: Apple'ın basıklaştırılmış hâli. Hazne alçalır, buna karşılık yanlara doğru genişler. Kaynaklarda ayrı bir ad olarak geçen Ball ile karıştırılabilir; Ball neredeyse tam küresel sayılırken Tomato belirgin biçimde yayvandır.

  • Egg: Dikey eksende uzatılmış Apple. Eliptik hazne çoğunlukla kavisli bir sapla eşlenir ve aile içinde en uzun profili verir.

  • Acorn: Adını meşe palamudundan alır. Hazne en geniş çapına üst yarısında ulaşır, aşağı inerken hızla toplanır; bu daralma birçok örnekte hazne-sap birleşiminin altında ince bir uç bırakır.

  • Brandy: Adını konyak kadehinden alır. Geniş bir tabandan ağza doğru açılan hazne, ailenin en kadeh benzeri üyesidir.

Bu ayrımların sınırları kesin değildir. Aynı pipo bir katalogda Apple, başka bir katalogda Tomato diye anılabilir; şekil adlarının üretici kataloglarına göre kayması, pipo şekillerinin sınıflandırılması maddesinde ayrıntılandırılan genel bir sorundur.

Tarihsel arka plan

Yuvarlak hazneli biçimler kil pipo döneminden beri bilinir; ancak bugünkü adlandırma, briyar sanayisinin 19. yüzyılın ortasında kurumsallaşmasıyla oturmuştur. Kayıtlara göre Fransa'nın Saint-Claude kasabasında briyardan pipo üretimi 1850'lerin ortasında başlamış, 1860'a gelindiğinde ülkedeki fabrika sayısı onu bulmuştur. Malzemenin sertliği ve ısıya dayanıklılığı, kilde zor olan kalın cidarlı yuvarlak hazneleri seri üretime elverişli kıldı; Apple da bu dönemde yerleşen temel dağarcığın parçası oldu. Şekil adlarının tam olarak ne zaman bugünkü anlamlarını kazandığı ise kataloglardan kesin biçimde izlenememektedir. Ailenin bugün de yaygın olmasının bir nedeni torna işine elverişli olması, diğeriyse el yapımı üretimde serbest yorumlara açık bir taban sunmasıdır.

bottom of page