Brigham Pipolarında Nokta, Damga ve Tarihlendirme

Brigham pipoları, 1906'da Roy Brigham'ın Toronto'da açtığı dükkândan doğan Kanada markasının ürünleridir ve koleksiyoncular arasında en çok ağızlığa gömülü pirinç noktalarla (dot) anılır. Marka hiçbir döneminde pipolarına üretim yılı vurmadı; bir Brigham'ın yaşı bu yüzden üç ayrı işaretin birlikte okunmasıyla tahmin edilir: sapa vurulan damganın metni, üç haneli şekil numarası ve ağızlıktaki noktaların sayısıyla dizilişi. Bu üçlü çoğu örneği on yıllık bir aralığa oturtmaya yeter, tek bir yıla inmek ise pek mümkün olmaz.

Sapa vurulan damga

Atölyenin ilk kuşak pipoları filtresizdi ve bu erken döneme ait damga düzeni bilinmiyor. Markayı ayırt edilir kılan yenilik 1938'de geldi: sap içine yerleştirilen akçaağaç (rock maple) çubuğuna dayanan filtre sistemi. Duman gözenekli çubuğun üzerinden geçiyor, nemin ve katranın bir bölümü burada tutuluyordu. Sistem Kanada'da patentlendi ve sapa CAN PAT 372982 damgası olarak vuruldu. İnce el yazısı logo ve üç haneli şekil numarasıyla birlikte görülen bu damga, 1938-1955 arası üretimin en güvenilir işareti sayılır.

Patentin süresi 1955'te dolunca damga yerini blok harflerle yazılmış MADE IN CANADA ibaresine bıraktı. Kayıtlara göre 1970 dolaylarında logo yenilendi ve şekil numarasının yanına alt alta Brigham ile Made in Canada satırları geldi; yine kayıtlara göre 1980'lerin başında ikinci satır Canada'ya indi, on yılın sonuna doğru da şekil numarası ile logo dışında bir şey vurulmaz oldu. Bir damga biçiminden ötekine geçilirken iki türün bir arada görülmesi olağandır; damga tek başına dar bir tarih vermez.

Numaranın ve noktaların dili

Üç haneli şekil numarası iki bilgiyi birden taşır: ilk hane piponun kalite kademesini, yani ağızlıkta kaç nokta bulunduğunu, sonraki iki hane ise şekli gösterir. Bu okumaya göre 423 numaralı bir pipo, dört noktalı kademeye ait 23 numaralı şekildir.

Noktalar 1938'den 1980'e kadar sekiz kademeli bir düzene göre yerleştirildi. Düzenin bilinen zorluğu, üç noktanın iki ayrı dizilişte kullanılmasıydı: noktalar kimi pipoda dikey, kimi pipoda yatay duruyor, ama her iki tür de 600'lü şekil numaraları taşıyordu. Dönemin kataloglarında bu iki dizilişin altı noktalı 600 serisinden ayrı ve daha alt kademeler olarak listelendiği görülür; ortak şekil numarası onları eşdeğer kılmaz. 1980'de düzen sadeleştirildi, dikey-yatay üçlü ayrımı kaldırıldı ve en üste yedi noktalı bir kademe eklendi. Aktarılana göre yedi kademeli bu düzen 2001'e kadar sürdü.

Norseman, Valhalla ve President

1960'ların sonunda Danimarka etkisiyle yayılan iri, serbest biçimli gövdeler Brigham'da iki seri doğurdu. Tümüyle rustik yüzeyli Norseman, ortadaki noktası büyük olan yatay üçlü dizilişi taşır; damgasının 9W ile başladığı ve sondaki rakamın (2-7) şekli verdiği aktarılır. Düz ya da kısmen rustik Valhalla ise A, B ve C kademelerinde sunuldu, C en üstteydi; altı numaralı şeklin kademesine göre AV6, BV6 veya CV6 damgası taşıdığı, nokta sayısının da dörtten altıya çıktığı yine tek bir kaynaktan aktarılır. İki seri 1980'de birleşip President adını aldı ve sağdaki noktası büyük üçlü bir dizilişle ayrıldı.

Toronto'dan Avrupa'ya

2001'de üretim Toronto'dan Avrupa'ya taşındı; şekil çeşidi belirgin biçimde azaldı ve alüminyum geçme parça (tenon) yerini kompozit bir parçaya bıraktı. Bu dönemde alt seriler pirinç noktalarını korudu, üst seriler ise noktasız kaldı ve yaprak logolu bir metal bilezikle işaretlendi. 2007'de tanıtılan yedi kademeli seride ayrım artık nokta ya da şekil çeşidi üzerinden kurulmaz; kademeler Kanada tarihine gönderme yapan adlarla ve kendilerine ayrılmış yüzey işlemleriyle birbirinden ayrılır. Markanın Dunhill'de görülen türden yıl kodlu bir damga kullanmamış olması ve damga değişikliklerinin şirket içinde kayda geçirilmemesi, tarihlendirmeyi tahmin düzeyinde bırakır; nokta ile damga ancak birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanır.