Sigara Paketi Kartları ve Pipo Konulu Diziler

Sigara paketi kartları (cigarette cards), sigara paketlerinden çıkan, avuç içine sığacak boyutta mukavva kartlardır. 1880'lerde görünmeye başlamış, İkinci Dünya Savaşı ile birlikte üretimden kalkmıştır. Kartın ilk işlevi ambalajı desteklemekti: sigaralar ince kâğıt paketlerde satıldığından, içeriye konan sert bir mukavva sigaraların ezilmesini önlüyordu. Boş mukavvanın bir yüzüne resim, arkasına birkaç satır açıklama basılınca ortaya numaralı diziler hâlinde biriktirilebilen bir nesne çıktı. Bu dizilerin küçük bir bölümü pipoyu ve pipo tiplerini konu alır; kartları bastıran tütün şirketlerinin hiçbiri pipo üretmemiştir.

Pipoyu konu alan diziler

Allen & Ginter'ın 1888 tarihli "World's Smokers" dizisi kart kataloglarında N33 koduyla geçer. Elli kartın her biri başka bir ülkeden, yerel kıyafetiyle resmedilmiş bir içiciye ayrılmıştır; Metropolitan Museum of Art'taki nüshalar 7 × 3,8 santimetre ölçüsünde renkli taş baskılardır. Ipswich merkezli W.A. & A.C. Churchman'ın "Pipes of the World" seti ise doğrudan pipo tiplerine ayrılmış az sayıdaki diziden biridir; lüle taşı, kil ve funda kökü (briyar) örneklerini yan yana koyan bu kartlar, piponun dünya tarihi bakımından dönemin yaygın kanaatini yansıtan görsel bir kayıt sayılır. John Player & Sons'ın "From Plantation to Smoker" dizisi tütünün tarladan içiciye uzanan yolunu aşama aşama gösterir. Kayıtlara göre BBB markasını çıkaran A. Frankau firması da 1926'da "Pipe History" adıyla yirmi beş kartlık bir dizi yayımlamıştır.

Kyd imzalı "Votaries of the Weed"

Gallaher Ltd.'in 1916'da çıkardığı elli kartlık dizinin resimleri, Kyd takma adıyla imza atan İngiliz çizer Joseph Clayton Clark'a (1857-1937) aittir. Clark'ın asıl ünü Charles Dickens karakterlerini resimlediği çalışmalarından gelir; içici portrelerini de aynı karikatür diliyle, abartılı yüz ve duruşlarla çizmiştir. Dizinin adı bugün açıklama ister: İngilizcede "votary" bir kişiye ya da inanca kendini adamış kimse demektir; "weed" ise tütünün 19. yüzyıl metinlerinde sıkça karşılaşılan eski adıdır. İkisi birlikte kabaca "tütüne gönül verenler" anlamına gelir.

Britanya'da yükseliş ve iki kesinti

Kart dağıtma alışkanlığı Amerika Birleşik Devletleri'nde doğdu. Richmond (Virginia) merkezli Allen & Ginter 1879'dan itibaren kart veren ilk firmalar arasında sayılır; Goodwin & Co. gibi üreticiler kısa sürede aynı yolu tuttu. Yöntem 1880'lerin sonunda Britanya'ya geçti ve asıl kitlesel üretim orada yapıldı: W.D. & H.O. Wills, John Player & Sons, Ogden's ve onlarca rakip, çoğu 25 ya da 50 karttan oluşan numaralı diziler yayımladı. Üretim Birinci Dünya Savaşı'nın yol açtığı hammadde kıtlığı yüzünden 1917'de durdu, 1922'de yeniden başladı, 1940'ta savaş ekonomisi gerekçesiyle bir kez daha yasaklandı ve eski ölçeğine hiç dönmedi.

Cartophily ve büyük koleksiyonlar

İngilizcede kart toplayıcılığına cartophily denir; alanın hâlâ etkin kurumu olan The Cartophilic Society of Great Britain dünya çapındaki tütün baskılarını kataloglar. Bilinen en kapsamlı koleksiyon Edward Wharton-Tigar'a (1913-1995) aittir; kayıtlara göre yaklaşık 45.000 set, toplamda bir milyon dolayında kart. Koleksiyon ölümünün ardından British Museum'a geçti ve türünün en büyüğü olarak Guinness kayıtlarına girdi. Basımları sona ereli uzun zaman olsa da kartlar ortadan kalkmadı: pipo koleksiyonculuğu içinde piponun kendisini değil, çevresinde üretilmiş basılı malzemeyi toplayan ayrı bir dal bu kartların peşindedir.