Vulkanit Çubuğun Delinmesi (Drilling Vulcanite Rod)

Vulkanit çubuğun delinmesi, pipo ağızlığı yapımının ilk ve en belirleyici adımıdır. Ağızlık, dışarıdan bakıldığında yalnızca biçimden ibaret görünse de asıl işlevini içindeki duman kanalı üstlenir; bu kanal eğri, pürüzlü veya merkezden kaçık açıldığında sonradan düzeltmek neredeyse imkânsızdır. Bu yüzden zanaatkârlar çubuğa şekil vermeden önce deliği açar.

Malzemenin niteliği

Vulkanit, doğal kauçuğun yüksek oranda kükürtle ve uzun süre vulkanize edilmesiyle elde edilen sert bir kütledir; ebonit adıyla da anılır. Kükürt oranı bileşime göre geniş bir aralıkta değişir ve mekanik dayanımın en iyi sonucu verdiği bölge kabaca üçte bir dolayında kabul edilir. Malzemenin sanayi ölçeğinde kullanımı, Charles Goodyear'ın vulkanizasyonu geliştirmesinin ardından, kardeşi Nelson Goodyear'ın 1851'de aldığı sert kauçuk patentiyle yerleşmiştir. Vulkanit tornada temiz talaş verir ve elde iyi cilalanır; buna karşılık ısıya karşı duyarlıdır. Yüksek devirde ya da tıkalı bir uçla çalışıldığında yüzey yanar, kokar ve rengi bozulur. Ağızlık için kullanılan öteki maddelerle karşılaştırması ağızlık malzemeleri maddesinde ele alınır.

Delmenin mantığı

İşlem bir metal torna üzerinde yürütülür; burada matkap değil, malzeme döner. Bu tersine düzenin sağladığı üstünlük merkezlemedir: kendinden merkezlemeli bir aynaya bağlanmış çubuk dönerken uç yalnızca hafif bir baskıyla dayandığında, malzeme matkabı kendi ekseninin ortasına çeker. Bu yüzden çubuğun alnı önce düzeltilir; eğri bir alın, matkabı daha ilk temasta yana kaçırır. Başlangıç deliği açıldıktan sonra punta kilitlenir ve ilerleme denetimli biçimde sürdürülür.

Kanal tek çapta değil, kademeli açılır. Ağızlığın pipoya oturan tarafı konik bir uçla — kayıtlara göre 9/64 inç dolayında — huni biçiminde genişletilir; bu genişlemenin çubuğun öteki ucuna yaklaşık bir santimetre kala bitmesi gerektiği için matkap gövdesine önceden bir işaret konur. Geri kalan uzun bölüm 1/16 inçlik ince bir uçla tamamlanır. Böylece kanal, pipo tarafında geniş başlayıp ağız ucuna doğru daralan bir kesit kazanır. Delmenin genel ilkeleri tornada delme maddesinde toplanmıştır.

Isı, talaş ve yüzey

Bu işlemin başlıca riski ısıdır. İnce ve uzun matkap uçlarının talaş atma olukları sığ kaldığından kırıntı delik içinde birikir; biriken talaş sürtünmeyi artırır ve vulkanit kısa sürede yanarak koku bırakır, rengi matlaşır. Bunun önüne geçmek için tezgâh en düşük devirde tutulur, uç sık sık geri çekilip temizlenir ve ilerleme baskıyla değil sabırla sağlanır.

Delik açıldıktan sonra iç yüzey pürüzlü kalır. Yaygın çözüm, ince bir zımpara şeridini matkap gövdesine sarıp kanalın içini yine düşük devirde kademeli inceliklerde düzeltmektir. Konik uçla genişletilmiş son bölüm bu aşamada işlenemez; sarılı uç oraya girmez. Bu bir eksiklik sayılmaz, çünkü o kısım ağızlık pipoya uydurulurken zaten yeniden açılacaktır. Delinmiş çubuk bundan sonra zıvana tornalama ve dış biçimlendirme aşamalarına, yani ağızlık işçiliğine geçer.