Bogni (Ercolepipe)

Bogni, kuzey İtalya'nın Varese ilindeki Gavirate kasabasında çalışan, bugün Ercolepipe adıyla anılan küçük bir aile atölyesidir. Adını, 1963'te kendi adıyla pipo üretmeye başlayan Ercole Bogni'den alır. Atölye, ürettiği pipo sayısıyla değil, İtalyan pipo camiasında yıllardır sürdürdüğü bir uzmanlıkla tanınır: elde oyularak yapılan rustik yüzey işçiliği.

Aileden gelen bir zanaat

Belgelenmiş tek kesin tarih 1963 olsa da ailenin işle bağı bundan öncesine götürülür. Anlatılana göre Francesco Bogni 1943'te ailesiyle Malta'ya yerleşmiş ve orada bir pipo imalathanesi açmış, iş yaklaşık yirmi yıl sonra Varese yöresine dönmüştür. Bu anlatının tek dayanağı üretici kaynaklı bilgidir; bağımsız bir arşiv kaydıyla doğrulanmış değildir. Ercole'nin Francesco'ya oğul mu yeğen mi olduğu ve bugün kaçıncı kuşağın tezgâh başında bulunduğu da kaynaktan kaynağa değişir, dolayısıyla belirsiz sayılmalıdır.

Tartışmasız olan nokta şudur: Ercole Bogni kendi adına üretime geçmeden önce yıllarca bölgedeki yerleşik atölyelerde çalışmış, zanaatı orada öğrenmiştir. Varese ve çevresi, Savinelli gibi büyük üreticilerin de yer aldığı, İtalya'nın en yoğun pipo üretim havzalarından biridir; küçük atölyelerin böyle bir çevrede yetişmesi bölge için alışıldık bir örüntüdür.

Rustikasyon uzmanlığı

Atölyenin İtalyan pipo camiasındaki asıl karşılığı rustik yüzey işçiliğidir. Yüzeyi elle oyarak dokulandırmaya dayanan bu işlemde gövdenin damar yönü gözetilmek zorundadır; tek bir yanlış hamle geri alınamadığı için iş, düzenli bir el ve uzun süre bozulmayan bir dikkat ister. Ercole Bogni'nin bu işi 1963'ten itibaren bir uzmanlık dalına dönüştürdüğü, bölgedeki başka atölyelerin de rustikasyonu yıllar boyunca ona yaptırdığı bildirilir. Söz konusu üreticilerin adları kaynaklarda geçmez. Kendi damgasını taşıyan pipoların sayıca sınırlı kalmasının açıklaması da buradadır: mesainin büyük bölümü başkaları adına yapılan yüzey işine ayrılmıştır.

Atölye rustik yüzeyin yanında düz (smooth), kumlanmış ve serbest biçimli (freeform) pipolar da yapar. Gövdeler seçilmiş funda kökünden (briyar) işlenir.

Zeytin ağacı ve ağızlıklar

Atölyeyi bölgedeki akranlarından ayıran ikinci nokta, briyar dışı ağaçlara bıraktığı yerdir. Bogni pipolarının bir bölümü Kalabriya zeytin ağacından işlenir; bu malzemeyi istisnai olarak değil düzenli olarak kullanan üretici sayısı azdır. Zeytin ağacı serttir ve damarı briyara göre daha belirgin okunur, buna karşılık kurutma ve yontma aşamalarında daha dar bir hata payı bırakır.

Aynı çeşitlilik ağızlık tarafında da geçerlidir: ebonit (vulkanit), akrilik ve cumberland dönüşümlü olarak kullanılır. Atölye bugün de Gavirate'de, aynı ailenin elinde ve aynı küçük ölçekli düzenle çalışmaktadır; işi kimin devraldığına ve devrin hangi yılda gerçekleştiğine dair güvenilir bir kayda ulaşılamamıştır.