Davorin

Davorin, Zagreb'de çalışan bir Hırvat pipo ustasının kendi adıyla imzaladığı küçük ölçekli atölyedir. Ustanın soyadı kaynaklarda Denović olarak geçer; yazımın diakritikli biçimi bağımsız kayıtlarla doğrulanmış değildir. Atölyenin adı camiada her şeyden önce morta ile, yani bataklık ve nehir yataklarında binlerce yıl kalarak yarı taşlaşmış meşeyle anılır. Usta aynı zamanda Zagreb merkezli "Lula" Pipo İçenler Derneği'nin başkanlığını yürütmüş, pipo yapımını asıl mesleğinin yanında bir uğraş olarak sürdürmüştür.

Malzemeden gelen bir kimlik

Atölyenin bugünkü kimliği bir malzeme arayışının sonucudur. Usta önce briyar çalışmış, sonra zeytin ağacını denemiş, sonunda mortayı ana malzemesi yapmıştır. Kullandığı briyar ağırlıkla Adriyatik kıyısından gelir; anlatımına göre Hırvatistan hem funda kökü hem zeytin ağacı bakımından elverişli bir ülkedir ve geçmişte önemli bir kil pipo üretim bölgesi sayılır.

Morta tedarikinde adı yalnızca Darko olarak anılan bir marangoz ustasıyla çalışır; soyadı kaynaklarda geçmez. Malzeme başlıca Sava ırmağı ve kollarının vadilerinden çıkarılır, parçaların yaşı birkaç yüz yıldan binlerce yıla uzanır. Atölyenin kendi tanıtımında en eski parçanın Krapina Irmağı'ndan geldiği ve yaklaşık 8.290 yıllık olduğu söylenir; bu rakamın bağımsız bir doğrulaması bulunmamaktadır. Toprak altında geçen süre odunu mineral bakımından zenginleştirir, renk de buna göre koyulaşır ya da başkalaşır. Ustanın anlatımında siyahın yanında "altın" ve "bakır" diye adlandırdığı tonlar, ayrıca daha ender rastlanan kırmızı ve mavi damarlar üzerinde yapılmış denemeler yer alır. Malzemenin genel özellikleri için morta maddesine ve mortadan pipo yapımı yazısına bakılabilir.

Glagol harfli damga

Atölyeyi tanınır kılan ikinci ayrıntı damgasıdır. Pipolar, sıcak damgayla vurulmuş ve Glagol alfabesinden (Glagoljica) stilize edilmiş bir "D" harfi taşır. Ustanın açıklamasına göre bu seçim, çok eski bir malzemeyle Slav dünyasının en eski yazısı arasında simgesel bir bağ kurma isteğinden doğar. Glagol alfabesi, 9. yüzyıl ortalarına tarihlenen ilk Slav yazı sistemidir; geleneksel anlatı yazının Selanikli Bizanslı keşiş Aziz Kiril'e dayandığını söyler. Hırvatistan, bu alfabenin en uzun yaşadığı coğrafyadır: kimi bölgelerde 19. yüzyıla kadar kullanımda kalmıştır.

Üretim ve bilinirlik

Davorin pipoları seri üretim değildir; tek tek elde biçimlendirilir ve sayıları sınırlı kalır. Usta, erken dönem tanıtım metinlerinde pipo yapımını ticari bir iş olarak değil, yakın çevresine armağan verdiği bir uğraş olarak tanımlar. Yıllar içinde işler Hırvatistan dışında da görülür olmuş, morta pipo denince anılan birkaç isimden biri hâline gelmiştir.

Ustanın kaç yıldır pipo yaptığı konusunda kaynaklar birbirini tutmaz: farklı tarihlerde yayımlanmış tanıtım metinlerinde on beş, yirmi ve yirmi dokuz yıl gibi rakamlar geçer. Bu sayılar yazıldıkları tarihe göre okunmalıdır; kesin bir başlangıç yılı kayıtlarda yer almaz.