Ehrlich's (David P. Ehrlich Company)

Ehrlich's, resmî adıyla David P. Ehrlich Company, Boston'un şehir merkezinde bir asırdan uzun süre çalışmış tütüncü ve pipo imalatçısıdır. İşin kökeni, Ferdinand Abraham'ın 1868'de South End'de, Washington Caddesi'nde açtığı puro ve tütün dükkânına dayanır; Abraham 1880'de merkeze taşındı ve firma bir daha bu çevreden ayrılmadı. David P. Ehrlich dükkâna 1881'de, yirmi yaşındayken girdi, sonradan patronunun kızıyla evlendi ve ömrünün kalanını bu işe verdi. İşletme 1916'da onun adını aldı; yönetim daha sonra aralarında Richard A. ve William Ehrlich'in bulunduğu ikinci kuşak akrabalara geçti.

Merkezdeki adresler

Firmanın adresleri Boston'un tarihî çekirdeğinde sıralanır. 1880'de girilen 25 Court Street, 1720'lerde James Franklin'in kardeşi Benjamin'in yardımıyla The New-England Courant'ı bastığı noktanın yakınındaydı. 1908'de aynı cadde üzerinde 37 numaraya geçildi; İkinci Dünya Savaşı'nın ardından dükkân, o sırada bulunduğu 33 Court Street'ten Old State House'un çaprazındaki 207 Washington Street'e taşındı. Bu binanın 1967'de yıkılmasıyla son durak, kentin en eski mezarlığı King's Chapel Burying Ground'a bitişik 32 Tremont Street oldu. Yüzyılın başında Court Street'te yaptırılan maun vitrinler her taşınmada sökülüp yeni dükkâna kuruldu, böylece iç görünüş kuşaklar boyunca büyük ölçüde korundu.

Yüzüncü yıl 1968'de iki ayrı olayla anıldı: Antiques dergisinin ocak sayısında Wendell D. Garrett'in firmanın tütün ve pipo eşyası koleksiyonunu tanıtan bir yazısı yayımlandı; Boston Halk Kütüphanesi'nin Copley Square binası da aynı ay bu koleksiyona yirmi beş vitrinlik bir sergi ayırdı.

Vitrindeki tezgâh

Ehrlich's satış kadar üretimle de uğraştı. Hammadde olarak Cezayir kökenli briyar ile Anadolu'dan getirtilen lüle taşı blokları kullanıldı. Oymacıların tezgâhı vitrine bakacak biçimde yerleştirilmişti, bu yüzden pipo yapımı caddeden izlenebilen bir iş hâline gelmişti; 33 Court Street yıllarında sakallı usta Gustave Fischer vitrinin tanıdık simasıydı. Briyar hazneler elektrikli tornaya geçirildikten sonra bile lüle taşı, Avusturya yapımı ayakla döndürülen ahşap bir tornada işlenmeyi sürdürdü. Firma böylece, New York'ta F.J. Kaldenberg gibi atölyelerin temsil ettiği Amerikan lüle taşı oymacılığının geç halkalarından biri sayılır.

Üst sınıf pipolarda ağızlık malzemesi olarak kehribar kullanılması firmayı yan iş olarak kehribar ticaretine soktu; eski parçalar da toplandığı için zamanla geniş bir kehribar takı çeşitliliğiyle anıldı. Boston Bilim Müzesi'nde, kehribarın öyküsünü anlatan ve firmanın bağışladığı bir vitrin bulunur.

Damgalar ve kademeler

Haznelere vurulan EHRLICH adının yanında çoğunlukla kademe adı yer alır. Kademelerin en üstünde, 1965-66 dolaylarında tanıtılan ve seyrek rastlanan Connoisseur bulunuyordu; bu hatta hazneye vurulan sayı, örneğin 25, piponun dönemindeki değer basamağını gösterirdi. Aşağı doğru sırasıyla Deluxe, Supreme, State ve Select gelir; Special Grain ile Boston en alttaki hatlardır. Erken dönem ağızlıklarında, kullanılan vulkanitin niteliğine işaret eden PARA damgası görülür; 1970'lerin ortasından sonra standart vulkanite geçilmiştir.

Leavitt & Peirce ve son ustalar

Ehrlich kardeşlerin ikisi de Harvard mezunuydu; Richard A. 1922, William 1925 sınıfındandı. Harvard Square'in köklü tütüncüsü Leavitt & Peirce 1956'da satışa çıkınca dükkânı devraldılar ve iç düzenine, metal tavanı dahil, dokunmadılar. Fred H. Leavitt ile Wallace W. Peirce'ün 1883'te kurduğu bu dükkân Cambridge'de bugün de açıktır. Firmanın son pipo ustası George Bushee ise 1970'lerde ve 1980'lerin başında, depoda unutulmuş ve 1903-1913 arasında tornalanmış hazneleri bularak bunları döneminin ölçülerine uygun ağızlık ve bileziklerle tamamladı; hazneler kendi elinden çıkmadığı için üzerlerine "GB" baş harflerini vurmadı. Bushee 1986'da emekli oldu, bir süre daha evinde firma için el yapımı briyar pipo üretti. Firmayı 1980'de Londra'daki Dunhill bayi toplantısında temsil eden oğlu Richard Bushee'nin aktardığına göre perakende iş 2000'li yıllara kadar sürmüştür.