Jens Steuler
Jens Steuler, Almanya'nın Westerwald yöresindeki Hilgert kasabasında kil pipo üreten bir zanaatkârdır. Almancada "pipo fırıncılığı" anlamına gelen Pfeifenbäckerei mesleği ülkede neredeyse tümüyle sönmüşken, Steuler'in atölyesi bu işi geleneksel biçimiyle sürdüren sayılı adresten biri olarak anılır. Dolayısıyla ad, alışıldık anlamda bir pipo markasından çok, tek bir köyde kuşaklar boyunca aktarılmış bir üretim bilgisini niteler.
Hilgert ve pipo fırıncılığı
Hilgert, Westerwald'ın çömlekçilik geçmişiyle tanınan ve "testi fırıncıları diyarı" (Kannenbäckerland) diye anılan kesiminde yer alır. Buradaki kil işçiliğinin geçmişi yüzyıllar öncesine uzanır; kayıtlara göre 18. yüzyılın ortalarında ağırlık çanak çömlekten kil pipoya kaymış, sonraki dönemde bütün kasabanın geçimi ve kimliği bu üretime bağlanmıştır. İzi bugün de sürülebilir: belediyenin ve yerel derneklerin armalarında pipo motifi hâlâ durur.
Zanaatın Almanya'ya taşınması, tütün alışkanlığının İngiltere ve Hollanda yoluyla yayıldığı 17. yüzyıl başına rastlar. Hammadde, fırından beyaz renkte çıkan özel bir pipo kilidir. Kil pipoların tarihi içinde bu beyaz gövde, ucuza çoğaltılabilen bir içim aracının simgesi sayılmıştır. Funda kökünden (briyar) yapılan pipoların yaygınlaşması ise kil pipoyu adım adım geri plana itmiştir.
Atölyenin aile hattı
Yirminci yüzyıl boyunca Hilgert'teki atölyeler birer birer kapandı. Kayıtlara göre köyde tam zamanlı çalışan son iki pipo fırıncısı Lothar Hein ile Jens Steuler'in büyük dedesi Wilhelm Albrecht Simonis oldu; her ikisinin de 1980'lerde üretimden çekildiği aktarılır. Bu bilgi büyük ölçüde atölyenin kendi anlatısına ve pipo literatürüne dayanır, bağımsız bir arşiv kaydıyla desteklenmemiştir.
Simonis'in tezgâhını Jens'in babası Rainer Steuler devraldı; anlatılana göre eski yöntemle üretimi 2018'e dek sürdürdü. Babasının ölümünün ardından atölyenin başına Jens geçti ve işi, Davide adlı çalışma arkadaşıyla birlikte, önceki kuşakların bıraktığı düzeni bozmadan yürütüyor.
Üretim ve bugünkü kullanım
Üretim, yoğrulmuş kilin rulo hâline getirilmesiyle başlar. Gövde ile sap bir kalıpta biçim alır, duman kanalı açılır, yüzeydeki fazlalıklar elde temizlenir. Kurutmanın ardından pipolar, atölyenin arka bölümündeki fırında 1000 °C'ye varan sıcaklıkta pişirilir. Atölye ziyaretçi gruplarını ve okul sınıflarını ağırlayıp bu aşamaları yerinde gösterdiği için, üretim aynı zamanda bir aktarım uğraşı sayılır.
Westerwald kil pipoları bugün gündelik bir içim aracı olmaktan çıkmış, tören eşyası niteliği kazanmıştır. Kuzey Almanya'nın köklü lonca ve kent törenlerinde, örneğin Bremen'de düzenlenen Schaffermahlzeit yemeğinde, bu pipolar bir ayrıcalık ve süreklilik işareti olarak masada yer alır. Steuler atölyesinin ürünleri de bu nedenle lüle taşı ya da briyar pipolarla yarışan bir seçenek değil, kesintiye uğramamış bir el sanatının canlı belgesi olarak değerlendirilir.