Learned (Sam Learned)

Learned, ABD'nin Pennsylvania eyaletindeki York kentinde çalışmış pipo ustası Sam Learned'in (1936-2015) el yapımı pipolarını tanımlayan addır. Learned zanaata elli dokuz yaşında, kurulu bir patent avukatlığı bürosunu yürütürken başladı. Yirmi yıla yaklaşan üretim döneminde boynuz (horn) biçimleri ve sap ucuna geyik boynuzundan bir taç oturtulan "Hunter" pipolarıyla tanındı. Amerikan el yapımı pipo geleneği içinde sayıca küçük, buna karşılık üslubu belirgin bir atölye sayılır.

Mühendislikten Patent Hukukuna

Sam Learned 17 Eylül 1936'da Seattle'da doğdu; ailesi 1946'da Phoenix'e taşındı. 1960'ta New Mexico State University'den kimya mühendisliği diplomasını aldı ve aynı ay teğmen olarak orduya katıldı; pipoyla tanışması bu yıllara rastlar. 1964'te ordudan ayrılınca York'a yerleşip mühendis olarak çalıştı. Birkaç makine buluşunda patent sahibi olması onu hukuka yöneltti: 1973'te University of Baltimore'dan hukuk doktoru unvanını aldı, 1975'ten sonra tek başına patent avukatlığı yürüttü. Pipo yapımı bu yoğun mesleğin yanında, evinin bodrumundaki atölyede haftanın belirli günlerine ayrılmış bir uğraş olarak sürdü.

Mr. Groum'un Çırağı

Learned, Adams ilçesinin elma hasadı şenliğinde yıllarca pipolarını gördüğü Jim Margroum'a Aralık 1995'te çırak olmayı önerdi. Hanover'da çalışan ve pipolarını "Mr. Groum" imzasıyla işaretleyen Margroum (1921-2001), kendi kendini yetiştirmiş, figüratif oymalarıyla — özellikle ısırılmış elma biçimiyle — tanınan bir ustaydı. Çıraklık 4 Ocak 1996'da başladı ve bir yıl boyunca haftada iki kez dörder saatlik oturumlar hâlinde sürdü. Eğitimin ekseninde Yunan plato briarı vardı: bloğun damarını okumak, kusuru önceden görmek ve biçimi ahşabın izin verdiği yerden çıkarmak. Sonraki yıllarda Ed Burak, J. M. Boswell ve Mark Tinsky gibi Amerikalı ustalarla kurduğu bağlar üslubunu biçimlendirdi. Kayıtlara göre bu çevrenin etkisiyle boyalı yüzeyden uzaklaştı; giderek daha çok pipoyu doğal renginde bırakıp yalnızca cila ve mumla bitirir oldu.