Briyarda Damar (Grain)

Damar (İngilizce grain), briyar pipoların yüzeyindeki çizgi, halka ve benek desenlerinin ortak adıdır. Süsleme değil, ağacın anatomisidir: funda kökünün toprak altındaki yumrusunda suyu taşıyan kılcal kanallar, kesildikleri açıya göre yüzeye farklı biçimlerde yansır. Bu yüzden damar bir pipoda hem ahşabın yumrunun neresinden çıktığını hem de ustanın bloğu nasıl yönlendirdiğini ele verir.

Kılcal kanaldan desene

Ağaç fundası (Erica arborea), gövdesiyle kökleri arasında lignotuber denen odunsu bir yumru geliştirir. Yangın ya da kuraklık bitkinin üst kısmını götürdüğünde yeniden sürmeyi sağlayan su ve besin deposu budur; tüketilen rezervin yerine konması, saha çalışmalarına göre yıllar alır. Yumru yavaş büyürken suyu yukarı ileten ince kanallar oluşur ve bunlar merkezden dışa doğru yelpaze gibi açılır. Bir bloğun ne vaat ettiği ancak yumru yarıldığında görülebilir; bu belirsizlik, pipo yapımının en tekinsiz aşamalarından biridir.

Desenleri okumak

Aynı kanallara yandan bakıldığında çizgi, tam ucundan bakıldığında halkacık görülür; düz damarla kuşgözü bu yüzden tek bir yapının iki ayrı yüzüdür. Damarı iyi yönlendirilmiş bir haznede çizgiler yan yüzeylere, kuşgöz dokusu ise ağız ve taban çevresine düşer. Kanallar merkezden dışa açıldığından bir hazneyi dört yanından baştan sona saran kusursuz paralel damar çok ender çıkar; düz damarlı gövdeler bu nedenle pek çok üreticinin üst derecelerinde toplanır. Ortak bir derecelendirme sistemi olmadığını, basamakların ve ölçütlerin markadan markaya değiştiğini de eklemek gerekir.

Damarın bittiği yerler

Yumrunun her yeri damarlı değildir. Merkezdeki kızıl renkli bölge suyu depoladığı için kılcal kanal barındırmaz ve desensizdir. Dalların yumru içinde başladığı kuşaklarda çizgiler birdenbire dağılır, yerini kıvrımlı ve yönsüz bir dokuya bırakır; İngilizce kaynaklarda "branch wood", yani dal ahşabı denen görünüm budur. Buna bir de kusurlar eklenir: yumru büyürken taşa, çakıla ve odun kurduna karşılık verir, açılan boşluğu yeni odunla kapatır ve çevresinden ayrı duran bir iz bırakır. Kum çukuru (sandpit) denen bu izler çoğunlukla birkaç milimetreliktir, ama bir bloğun baştan sona temiz çıkması beklenmez.

Damarın ağırlığı

Kusur yüzeye çıkıyor ve zımparayla giderilemiyorsa gövde ya dolgu macunuyla kapatılır ya da dokulu bir bitirişe yönlendirilir; yüzey işlemleri arasındaki tercih büyük ölçüde burada belirlenir. Kum püskürtme yumuşak dokuyu aşındırıp sert damarı kabartma hâlinde bıraktığından damarsız bir gövdede beklenen sonucu vermez; bu tür bloklar çoğunlukla rustik yüzeye ayrılır.

Damarın içim kalitesini etkileyip etkilemediği pipo çevrelerinde uzun süredir tartışılır; tartışmanın iki tarafı da kesin sonuçlu bir ölçüme dayanmaz. Damarın görsel ve dokunsal değeri ile artisan ve fabrika üretiminin derecelendirme basamaklarındaki ağırlığı ise tartışma dışı sayılır.