Bartoli

Bartoli, Toskana'nın Maremma bölgesinde, Grosseto iline bağlı Massa Marittima'da kurulmuş bir pipo atölyesidir. Adını, işi yirmili yıllarda genç yaşta öğrenen ve sonradan atölyenin başına geçen Pietro Bartoli'den alır. Marka, İtalyan pipoculuğunun büyük fabrikalarından biri olmamış; buna karşılık yerel bir zanaat geleneğini kesintisiz sürdürerek adını duyurmuştur.

Ghirlanda'dan gelen zanaat

Bölgede pipo işinin kökeni Bartoli adından eskidir. Massa Marittima'ya bağlı Ghirlanda'da, funda kökünü kaba taslaklara ayıran kesim ustaları çalışırdı; yerel kaynaklara göre bu atölyelerin ilki Giuseppe Petrocchi tarafından işletiliyordu. Pietro Bartoli bu işletmenin devamını üstlendi ve 1947 yılında üretimi taslak kesiminden bitmiş pipoya taşıdı. Şirketin bugünkü hâliyle kuruluşu genellikle 1950'li yıllara tarihlenir; kaynaklar 1947 ile 1950 arasında farklı yıllar verdiği için kesin bir tarih vermek güçtür.

Ghirlanda'nın bir kesim merkezi hâline gelmesi coğrafyayla ilgilidir. Pipo yapımının ham maddesi olan funda kökü (briyar) için Toskana kıyı şeridi tarihsel olarak Avrupa'nın sayılı kaynak bölgelerindendir; ham maddeyi birkaç kilometre ötede bulmak, küçük bir kasabada uzun ömürlü bir üretim hattının kurulmasını kolaylaştırmıştır. Malzemenin genel özellikleri için briyar maddesine bakılabilir.

Aile eliyle süreklilik

Markanın İtalya dışında tanınması, Pietro Bartoli ile oğlu Mauro'nun yetmişli yılların ortasından başlayarak üretimin önemli bölümünü dış pazarlara yöneltmesiyle olmuştur. İşin üçüncü kuşağa geçişi Daniela Bartoli ile gerçekleşti; İtalyan ticaret sicilinde şirket, Daniela ve Luana Bartoli adına kayıtlı bir aile ortaklığı olarak görünür. Sicil kaydının ne kadar güncel olduğu doğrulanamadığı için atölyenin bugünkü işleyişi hakkında kesin bir şey söylemek güçtür.

Üretim anlayışı

Atölyenin kendi tanıtımında öne çıkardığı ölçüt yaştır: kullanılan kökün en az yirmi yıllık olması beklenir, çünkü daha genç kökün dokusu yeterince sıkı değildir ve yanmaya karşı direnci düşük kalır. Ham madde olarak yalnızca ağaç fundası (Erica arborea) kabul edilir; bu çalı Korsika'dan Kalabriya'ya, Toskana'dan Yunanistan'a uzanan Akdeniz makisinin doğal bitkisidir. Yerden çıkarılan kök gövdesi doğrudan tezgâha gitmez; önce uzun bir doğal dinlendirme sürecini tamamlar.

Marka, tek bir ustanın imzasını taşıyan üst sınıf atölyelerden çok, kalıbı belli modellerin elde bitirildiği geleneğe yakın durur. Bu yönüyle Savinelli gibi büyük İtalyan üreticilerinin yanında küçük ölçekli, buna karşılık her parçayı kendi tezgâhında tamamlayan bir ara konumdadır. Bartoli'nin ürün yelpazesi yalnızca pipoyla da sınırlı kalmamış, atölye briyardan yapılan başka küçük eşyalar da üretmiştir. Pipoların sap kısmında görülen "BARTOLI" damgası çoğu zaman model adı ve numarasıyla birlikte vurulmuştur. Tek tek incelenebilen örnekler, kataloğun en azından bir bölümünün dokuz milimetrelik filtreye göre yapıldığını gösterir; bunun tüm üretim için geçerli olup olmadığı bilinmiyor.

İtalyan pipoculuğunun genel seyri ve bölgesel okulları için İtalyan El Yapımı Piposunun Kısa Tarihi maddesine bakılabilir.