Bo Nordh

Nordh, İsveçli usta Bo Nordh'un (1941-2006) kendi adıyla damgaladığı el yapımı pipoların markasıdır. Ülkesinde bir fabrika geleneği bulunmayan Nordh, tek kişilik tezgâhında yılda ancak birkaç düzine pipo tamamladı; buna karşın geliştirdiği biçimler İskandinav el yapımı pipoculuğunun ortak dağarcığına girdi. Adı bugün, İsveç'te pipo yapımı denince ilk anılan usta olarak geçer.

Kazadan Tezgâha

Nordh'un pipoculuğa geçişi planlı bir meslek seçimi değil, bir zorunluluğun sonucudur. Gençliğinde geçirdiği motosiklet kazası onu ömrünün geri kalanında tekerlekli sandalyeye bağladı ve o sırada sürdürdüğü mesleği bıraktırdı; kayıtlara göre kaza 1959'da, on sekiz yaşındayken oldu. Ardından makine alanında mühendislik öğrenimi gördü, ancak durumu nedeniyle iş bulamadı. 1970'lerin başında eşi Birgit'in önerisiyle, Malmö'deki Pip-Larsson tütüncüsünde amatörlere satılan hazır delinmiş briar bloklarından aldı.

İlk blokların hepsi ziyan oldu; her kusuru zımparalayarak temizlemeye çalışmak, ortada pipo yapacak ahşap bırakmıyordu. Nordh'un bu denemelerden çıkardığı sonuç, sonraki otuz yılın yöntemini belirledi: kusursuz blok diye bir şey yoktur, dolayısıyla biçim kusura göre kurgulanır. Dükkân sahibi Olle Jonsson işleri görünce kendi damgasını yaptırmasını önerdi ve pipoları vitrine koydu; ilk parti hızla alıcı buldu.

Ivarsson Çizgisi

Jonsson'un yönlendirmesiyle Nordh, Kopenhag'da Sixten Ivarsson ile tanıştı. Bu tanışma marka için dönüm noktası sayılır: Ivarsson, güzel görünen bir pipoyu iyi içimlik bir pipodan ayıran ölçü ve iç geometri ayrıntılarını Nordh'a aktardı, iyi hammaddenin nereden bulunacağını da gösterdi. Ivarsson'un tezgâhı Kopenhag'ın işlek alışveriş caddesinin yanı başında olduğundan, oraya uğrayan yabancı koleksiyoncular Nordh'un işlerini de gördü; anlatılana göre bir Japon alıcının eldeki pipoların tümünü alıp arkasından yenilerini istemesi, işin geçim kaynağı olabileceğini gösteren ilk işaret oldu. Nordh kendi atölyesini Landskrona'da kurdu, makineleri mühendislik bilgisiyle kendi çalışma düzenine göre uyarladı; sonraki yıllarda şehir dışındaki bir çiftlik evine taşındı.

Malzeme ve Yöntem

Yıllık üretim elli pipoyu hiç aşmadı, ileri yaşlarında otuza kadar indi. Bu sayının düşüklüğü talep eksikliğinden değil, ustanın kendi ölçütünden geliyordu; beğenmediği bir işi elden çıkarmazdı. Blokları önce kabaca öğütür, suyunu ağır ağır bırakması için serin bir yerde bekletir, sonra ince öğütüp sınıflandırırdı. Bir blok tezgâha girmeden önce en az beş yıl dinlenirdi; on beş, yirmi yıl bekleyenler de vardı. Gerekçesi teknikti: yeterince kurumamış ahşap pipo bittikten sonra çeker, bu da geçmenin oturmamasına yol açar.

Sıra dışı bir alışkanlığı, pipoyu tümüyle biçimlendirip parlattıktan sonra delmesiydi; böylece tasarımı son ana kadar değiştirebiliyordu. Gövdede briar, ağızlıkta ebonit standardıydı. Boynuz, şimşir ve bambu sap bu ikiliye katılan sınırlı istisnalardı; akrilik ve benzeri güncel ağızlık malzemelerini hiç kullanmadı. Kumlanmış örnekleri seyrektir ve daima siyah bitirilmiştir.

Biçim Dağarcığı

Nordh'u salt iyi bir zanaatkâr olmaktan ayıran, kendi adıyla anılan biçimler geliştirmiş olmasıdır. En bilineni, yumurtayı andıran kâsesiyle Ramses'tir; adını, anlatıldığına göre pipoyu Abu Simbel'deki II. Ramses heykellerine benzeten Alman bir müşteri koymuştur. Kuş gözü damarı öne çıkaran yüzeyleriyle Elephant's Foot, sarmal kabuğu andıran Nautilus, parmak ucunda duran bir bale ayağını çağrıştıran Ballerina, kubbeli ön duvarıyla Sphinx, Ivarsson'un Horn biçiminin yeniden yorumu sayılan Oliphant ve belden içeri çekilmiş bir pot olan Bo's Pot bu dağarcığın diğer parçalarıdır. Bo Nordh 12 Temmuz 2006'da, altmış beş yaşında hayatını kaybetti; İsveç Pipo Kulübü'nün kurucu üyelerinden biriydi.