CAO

CAO, adını kurucusu Cano A. Ozgener'in baş harflerinden alan ve ABD'de önce lüle taşı piposuyla tanınıp sonra puro alanında büyüyen bir markadır. Şirketin çıkış noktası bir fabrika değil, bir mühendisin boş vakitlerinde Türkiye'den gelen pipoları elden geçirmesidir; bu yönüyle CAO, lüle taşı ticaretinin Türkiye ile Kuzey Amerika arasındaki köprüsünü anlatan tipik örneklerden biri sayılır.

Kurucunun yolu

Markanın adını veren Cano Aret Ozgener 19 Ocak 1937'de İstanbul'da, Ermeni bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Öğrenimini önce Fransız okulunda, ardından Robert Kolej'de sürdürdü; 1960'ta makine mühendisliği diploması aldı. İstanbul'daki öğrencilik yıllarında edindiği pipo merakı, özellikle de lüle taşına duyduğu ilgi, ilerideki iş hayatının çekirdeğini oluşturdu. Lisansüstü öğrenim için New York'a geçti ve Columbia Üniversitesi'ndeki eğitiminin ardından DuPont'un Kuzey Carolina'daki tesisinde mühendis olarak işe başladı. New York yıllarında tanışıp evlendiği Esen Sever ile kurduğu aile, şirketin ilerleyen dönemde de merkezinde kaldı. Ozgener uzun bir hastalığın ardından 9 Haziran 2018'de Nashville'deki evinde hayatını kaybetti.

Bozuk pipolardan markaya

O yıllarda ABD pazarına giren Türk lüle taşı pipolarının işçiliği tütüncüleri memnun etmiyordu. Ozgener'in çözümü teknikti: eline geçen kusurlu pipoları ayıklıyor, ağızlıklarını değiştiriyor, duman kanalını ve oturma yüzeylerini yeniden işliyordu. Elden geçirilmiş bu pipoların perakendecilerde bulduğu karşılık, işi bir hobiden düzenli bir tedarik hattına dönüştürdü. Markanın kuruluşu kayıtlarda çoğunlukla 1968 olarak verilir; Pipedia'da 1964 tarihi de geçtiğinden yıl kesin kabul edilmemelidir. Ozgener mühendislik işini uzun süre sürdürdü ve ancak 1977'de tamamen kendi şirketinin başına geçti.

Kayıtlara göre yine 1977'den itibaren oymacı İsmet Bekler'in imzasını taşıyan lüle taşı pipolar CAO adıyla satıldı; aynı kaynak, şirketin 2001'de bu soyadını marka olarak tescil ettirdiğini bildirir. CAO için üreten başka oymacılar da vardı; bunlardan Kural imzalı örnekler anılır. Pipolar Türkiye'de blok lüle taşından oyuluyor, ABD tarafında ise seçim, tamamlama ve dağıtım yapılıyordu. Bu iş bölümü, Eskişehir'in oymacılık geleneğinin ihracata bağlı yapısını da yansıtır.

Puroya kayış ve el değiştirme

Şirket 1990'larda nemlendirici kutulara, ardından puroya açıldı; markaya asıl geniş tanınırlığı 1990'ların ortasında başlayan puro üretimi kazandırdı. Ozgener ailesi CAO International'ı Danimarka merkezli Scandinavian Tobacco Group'a bağlı ST Cigar Group'a devretti; şirketin duyurusuna göre devir 1 Ocak 2007 itibarıyla geçerli oldu. Kurucunun oğlu Tim Ozgener bir süre daha şirketin başında kaldı; aile sonraki yıllarda Nashville'de kurduğu sanat kurumuna yöneldi.

Yeni sahipliğin ardından CAO adı büyük ölçüde puro ve tütün tarafında yaşadı; lüle taşı pipolar üretim programının merkezinden çıktı. Bugün marka, pipo koleksiyonculuğunda daha çok 1970'lerden 2000'lerin başına uzanan dönemin imzalı lüle taşı örnekleriyle anılır.