E. Andrew Briars

E. Andrew Briars, Wisconsin eyaletinin Milwaukee kentinde tek kişilik bir tezgâhta yürütülen Amerikan pipo atölyesidir. Markanın arkasındaki usta, resmî kayıtlarda Edward Jurkiewicz adıyla geçer; pipo çevrelerinde ise "Andrew" diye anılmış, marka adı da bu iki addan doğmuştur. Kaynaklarda soyadın yazımı birbirini tutmaz: cenaze evinin ve yerel gazetenin ilanında "Jurkiewicz", pipo literatüründe ise "Jurkieweicz" biçimi kullanılır. Vefat ilanına göre 29 Mayıs 1936'da doğmuş, 23 Aralık 2017'de seksen bir yaşında Milwaukee'de ölmüştür.

Makinistlikten Pipoculuğa

Jurkiewicz'in asıl mesleği pipoculuk değildi. Otomasyon ekipmanı üreten Allen-Bradley fabrikasında otuz yedi yıl makinist olarak çalıştı. Vefat ilanına bakılırsa ilgi alanları tezgâhla sınırlı kalmamış; Marquette Üniversitesi'nde İngiliz edebiyatı okumuş, yağlı pastel resim yapmış, tarih okumalarına ve Japonca öğrenmeye vakit ayırmıştır. Pipoculuğu da bu uğraşların yanında, mesai dışı bir iş olarak sürdürdü.

Zanaatı, Milwaukee'nin köklü tütüncüsü Uhle's çevresinde öğrendi. Kendisine yol gösteren Jack Uhle, işi doğrudan Savinelli markasının kurucusu Achille Savinelli'den öğrenmişti. Böylece Milwaukee'deki bir tezgâhın soyağacı, iki kuşak ötede İtalyan pipoculuğunun ana damarına bağlanır. Kendi adıyla pipo yapmaya başladığı yıl hiçbir kaynakta doğrudan verilmez; anlatılana göre bu, 1980'lerin başına denk düşer.

Üretim ve Üslup

Atölyenin ölçeği hep küçük kaldı. Anlatılana göre yıllık üretim yaklaşık 150 pipoyu geçmiyor, işlediği briar blokları İtalya, Korsika ve Yunanistan'dan geliyordu; bu blokları doğrudan kütük tüccarlarından değil, tanıdığı Danimarkalı ustalar aracılığıyla edindiği aktarılır. Ağızlıklarında vulkanit, cumberland ve lucite kullandı.

Üslup olarak tek bir çizgiye bağlanmadığı, ölçülü klasik biçimlerin yanında serbest biçimli (freehand) işler de ürettiği kabul edilir. Yüzey işlemede yalnızca iki seçenek vardı: düz (smooth) ve kumlama. Kumlamalarda ağacın doğal kusurlarını örtme kaygısı güdülmediği, dokunun olduğu gibi bırakıldığı söylenir. Boyamada da toprak tonlarında kaldı; sarıdan kızıla, koyu kahveden siyaha uzanan bir aralıkta çalıştığı bilgisi markanın kendi eski tanıtım metnine dayanır ve bağımsız bir doğrulaması yoktur.

Damga ve Dağıtım

Pipolarda el yazısı biçiminde "E. Andrew" ibaresi, "BRIARS" sözcüğü ve yapım yılını veren bir tarih bulunduğu bildirilir. Damganın bu düzeni tek bir kaynağa dayanır ve bağımsız olarak doğrulanmış değildir; doğruysa tarih damgası, elden çıkmış örnekleri sıraya dizmenin en pratik yolu sayılabilir.

Jurkiewicz uzun yıllar boyunca üretimini doğrudan tütüncü dükkânları üzerinden dağıttı; kendi adını taşıyan işlerin yanı sıra, dükkânlar için daha mütevazı adlar altında çalıştığı da aktarılır. Marka hiçbir zaman fabrika ölçeğine geçmedi ve ustanın ölümüyle birlikte üretim tamamen durdu. Bugün E. Andrew pipoları yalnızca elden çıkma (estate) piyasasında dolaşır ve Amerikan tek kişilik atölye geleneğinin sessiz örneklerinden sayılır.