Gustav Fischer

Gustav Fischer, Avusturya'da doğup mesleğini Amerika Birleşik Devletleri'nde sürdüren bir lüle taşı oymacısıdır. Adı bir fabrikaya ya da tescilli bir markaya değil, tek tek elden çıkmış heykel niteliğindeki pipolara bağlıdır. Kayıtlarda genellikle "Gustav Fischer Sr." biçiminde anılır; bu ek, aynı adı taşıyan oğlundan ayırt etmek içindir.

Viyana eğitimi ve Boston yılları

Fischer'in doğum yılı kaynaklarda 1846 ile 1847 arasında değişir; ölüm yılı olarak 1937 verilir. Viyana'daki güzel sanatlar akademisinde eğitim gördüğü ve pipoya bir zanaatkârdan çok heykeltıraş gözüyle baktığı aktarılır; bu bilgi yalnızca ikincil kaynaklara dayanır. 19. yüzyılda Viyana, lüle taşı oymacılığının Avrupa'daki başlıca merkezlerindendi ve Fischer'in biçim anlayışı bu geleneğin izlerini taşır.

Kayıtlara göre 1893'te Atlantik'i aştı; önce New York, ardından Boston adı geçer. Boston'da dönemin tanınmış tütüncüsü Ehrlich's için çalıştı. Uzun yıllar dükkânın vitrininde çalışırken görülmesi onu kentin tanıdık simalarından biri yaptı. Elinden çıkan pipolar ustanın değil dükkânın adıyla anıldığı için, üretim döneminde adı geniş bir çevrede duyulmadı.

Üslup ve başlıca eserler

Fischer'in dağarcığında mitolojik sahneler, fil ve at figürleri, Amerikan Batısı'ndan kovboy tipleri yer alır. Ustalığının en çok anılan örneği, John Trumbull'ın Bunker Hill Muharebesi'ni konu alan tablosundan yola çıkarak oyduğu büyük boyutlu eserdir: yaklaşık seksen altı santimetre (otuz dört inç) uzunluğundaki bu parçanın otuz bir figür içerdiği ve dört yılda tamamlandığı belirtilir; ayrıntılar tek bir ikincil kaynağa dayandığı için ihtiyatla karşılanmalıdır. Yapıtlarından bir bölümü, sonradan kapanan Tütün Sanatı ve Tarihi Müzesi'nde (Museum of Tobacco Art and History) sergilendi.

Fischer'in en çok tartışılan alışkanlığı, eserlerini imzalamamasıdır. Bu tutum, sonraki kuşaklar için atıf sorununu büyüttü: elde tutulan bir parçanın ona ait olduğunu gösteren damga bulunmadığı için değerlendirme yalnızca üslup üzerinden yapılabiliyor.

Atıf sorunu ve sahteler

İmzasızlık, adın piyasada gevşek biçimde kullanılmasına yol açtı. Kataloglarda Fischer'e mal edilen kimi parçaların onun elinden çıkmadığını araştırmacılar defalarca göstermiştir. Daha ağır sorun, sonraki yıllarda ortaya çıkan ve lüle taşı bile olmayan, reçine döküm gövdeli, uydurma imzalar taşıyan kopyalardır; bu konu Gustav Fischer'e atfedilen sahte lüle taşı piposu maddesinde ayrıntılı ele alınır.

Bir başka karışıklık kaynağı da soyadıdır. Buffalo yakınlarında kurulan ve altı kuşak boyunca üretim yapan Fischer (The House of Fischer) ailesiyle Boston'daki Fischer'ler arasında bir akrabalığa mevcut kayıtlarda rastlanmaz. Aktarıldığına göre 1887'de Manhattan'da doğan oğlu Gustav Fischer Jr. ise yalnızca briyar üzerine çalıştı ve Boston'da kendi pipo dükkânını işletti. Babanın lüle taşında kalması, oğlunun ahşaba yönelmesi, 20. yüzyıl başında beğeninin hangi yöne kaydığını da özetler.