Heeschen (Peter Heeschen)

Heeschen, Danimarkalı usta Peter Heeschen'in (1945-2015) Odense yakınlarındaki tek kişilik atölyesinde ürettiği el yapımı briyar pipoların imzasıdır. Yirminci yüzyılın son yıllarında görünür olan bu imza, Danimarka okulu geleneğinin geç bir halkası sayılır: süslemeden çok orantıya yaslanan hafif gövdeler, akıcı hatlar ve elde kesilmiş ağızlıklar.

Tezgâhın başına geç oturan usta

Heeschen'in zanaata dönüşü bir kayıpla başladı. Elli üç yaşındayken, çalıştığı kurumun bütçesini kısması üzerine işsiz kaldı ve kayıtlara göre 1990'ların sonunda pipo tezgâhını yeniden kurdu. Bir arkadaşının hazırladığı basit tanıtım sayfası umulandan hızlı iş gördü; ilk seriler kısa sürede sahiplerini buldu. Danimarka yapımı üst sınıf pipolara duyulan ilginin 2000'lerin başında zirvede olması da bu dönüşü kolaylaştırdı. Ertesi yıl Chicago'daki pipo fuarına katıldı ve sonraki yıllarda bu buluşmaları neredeyse hiç aksatmadı.

Oysa zanaatla tanışması çok daha eskiydi. 1945'te Kopenhag'da doğan Heeschen yetişkinlik yıllarının tamamını Fyn adasında, Odense çevresinde geçirdi. On yedi yaşındayken, kiraz ağacından pipo yapan babasını örnek alarak ilk denemesini yaptı; ne var ki bu uğraş uzun süre boş vakit işi olarak kaldı. Arada takım tezgâhı teknisyenliği yaptı, ardından sosyal hizmet alanına geçti. Ustalığı kimsenin yanında öğrenmedi; büyük ölçüde kendi kendini yetiştirdi.

Malzeme ve işçilik

Çiftlik evine bitişik atölyeden yılda üç yüz ile dört yüz arasında pipo çıkıyordu; tek kişilik bir tezgâh için bu yüksek sayılan bir tempodur. Briyar bloklarını kayıtlara göre Calabria'dan getirtir, elinin altında geniş bir stok bulundururdu.

Yüzeyde yalnızca iki yol izledi: düz (smooth) ve kumlama (sandblast). Son döneminde rustik bitişi de 9 mm filtreye uygun hazneleri de bıraktı (bkz. yüzey işlemleri). Ağızlıklarını ebonit çubuktan elde keser, zaman zaman kaplumbağa kabuğu desenli akrilik kullanırdı. Sap ile ağızlık arasına gülağacı, tulipwood, siyah palmiye, şimşir, boynuz ya da mazur huş gibi malzemelerden ince halkalar yerleştirmesi işçiliğinin en tanınır ayrıntısıdır. Siyah bambu sap ve gümüş bilezik uygulamaları da onunla anılır. Camianın sık andığı teknik özellikleri arasında geniş delinmiş duman kanalları ve boşluksuz oturan zıvana geçişleri sayılır.

Biçimler, dereceler ve miras

Biçim dağarcığında bulldog, egg ve cherrywood aileleri ile ustanın "P" adını verdiği gövde öne çıkar. Pipolar üç harfle damgalanır: B, A ve S. En üst derece S'dir; kaynaklar harflerin hangi ölçütlere göre verildiğini ayrıntılandırmaz. Başlıca pazarları Amerika Birleşik Devletleri, Japonya ve Çin oldu; erken yıllarında pek yolculuk etmemesine karşın sonradan fuar takvimini bu ülkelere göre kurdu.

Peter Heeschen 28 Kasım 2015 gecesi, yetmiş yaşındayken beklenmedik biçimde öldü. (Pipedia'daki not haberin 1 Aralık'ta duyulduğunu söyler.) Atölye onunla birlikte kapandığı için Heeschen imzası bugün yalnızca koleksiyonlarda ve ikinci el dolaşımda görülür.