IMP (Lüle Taşı Pipoları)

IMP, blok lüle taşından el oyması pipo üreten ve ürünleri ağırlıkla Amerika Birleşik Devletleri üzerinden dağıtılan bir marka adıdır. Tek bir ustanın tezgâhından çok, Türkiye'de oyulan pipoların yurt dışı pazarında toplandığı bir marka çatısı sayılır. Markanın ne zaman kurulduğu ve kimin kurduğu kamuya açık kaynaklarda yer almaz; IMP hakkında doğrulanabilen bilgi büyük ölçüde ürünün yapısıyla ve marka adının tescil kayıtlarıyla sınırlıdır.

Marka ve sahiplik

"IMP" adı, tütün ile tütün gereçlerini kapsayan 34. uluslararası sınıfta tescillidir. Arşive 2020'de geçen kayıtta tescilin sahibi olarak Amerika Birleşik Devletleri'nde kurulu bir şirket gösterilir ve dağıtımın bu şirket üzerinden yürüdüğü belirtilir. Markanın kendi alan adı bugün MeerschaumMarket adlı satış sitesine yönlenmekte, o sitede ise IMP aynı sınıfta MeerschaumMarket'in tescilli markası olarak tanıtılmaktadır. Amerikan marka kayıtları dizininde ayrıca, lüle taşı pipoları için 1 Nisan 2013'te yapılmış ve sahibi olarak Servi markasının da sahibi olan adın göründüğü bir "IMP" başvurusu bulunur. Kaynaklar bu kayıtları birbirine bağlamadığı için burada tek bir sahiplik zinciri kurulmamış, adın en az iki kez el değiştirdiği tespitiyle yetinilmiştir.

Atölye ve yapım

Oyma işi Türkiye'de küçük bir atölyede yürütülür; kayıtlara göre atölye, ocaklarıyla ve yüzyıllara dayanan oymacılık geleneğiyle bu işin merkezi sayılan Eskişehir'dedir. İşlenen malzeme, kırıntı taşın sıkıştırılmasıyla elde edilen pres taş değil, ocaktan çıkarıldıktan sonra pipo ölçülerine göre bölünen tek parça blok lüle taşıdır.

Atölyedeki iş bölümü, geleneksel lüle taşı üretiminde yerleşmiş düzeni izler: kaba biçimi çıkarma işini çırak üstlenir, ince oyma ile ayrıntı ustaya kalır; figürlü işler bütünüyle ustanın elindedir. Biçimi tamamlanan hazne, içindeki nemi bırakması için fırında kurutulur, ardından zımparayla perdahlanır ve eritilmiş doğal balmumu banyosundan geçirilir. Üreticinin tarifine göre son adım, yüzeyin kemik külüyle parlatılmasıdır.

Ağızlık ve donanım

Lüle taşının yumuşaklığı, ağızlığın sık sık takılıp çıkarıldığı yerde, yani sap ağzında aşınma sorunu doğurur. IMP bu noktayı sap deliğine geçirilen bir kovanla çözer: ağızlık, kovana delrin (asetal reçine) bir tenonla oturur ve funda kökünden yapılmış pipolarda alışıldığı gibi çekip takılarak sökülür. Ağızlıklar akrilikten yapılır; akrilik, zamanla oksitlenip matlaşan sert kauçuğa göre daha az bakım istediği için lüle taşı pipolarda yaygın tercih sayılır. Her pipo, elde oyulan, kadife astarlı ve deri kaplı bir ahşap kutuyla birlikte sunulur.

Biçimler ve renklenme

Katalogda billiard, poker, rhodesian, zulu, horn, Oom Paul ve bent dublin gibi yerleşik biçimlerin yanı sıra ters kalabaş düzenli örnekler ile ad verilmiş modeller yer alır; figürlü oymalar da üretim kapsamındadır. Her hazne elde oyulduğu için aynı biçimin iki örneği ağırlık ve cidar kalınlığı bakımından birebir aynı olmaz. Gözenekli yapısı nedeniyle lüle taşı piponun ayrı bir alıştırma dönemi gerektirmediği kabul edilir. Hazne, kullandıkça emdiği katran ile yüzeydeki balmumunun etkisiyle genellikle aşağıdan yukarıya doğru koyulaşır ve her pipo kendine özgü bir tona oturur. Bu değişimi beklemek istemeyen içiciler için markanın bazı haznelere boya uyguladığı bilinir.