Irmismarbel Meerschaum

Irmismarbel Meerschaum, Eskişehirli lüle taşı ustası Ahmet Gövem'in işlerinin bir dönem yurt dışı satış kanallarında taşıdığı marka adıdır. Kayıtlara kurumsal bir şirket unvanı olarak değil, tek bir tezgâhın dışarıya dönük imzası olarak geçmiştir; aynı atölyenin ürünleri yıllar içinde "Irmismarbel", "Meerschaum Pipe Master" ve son olarak ustanın adından türetilen "AGovem" başlıkları altında anılmıştır. Adların bu çokluğu, Eskişehir'de üretimin büyük ölçüde küçük ve kurumsallaşmamış tezgâhlara dayanmasının doğal sonucu sayılır.

Ustanın soyu

Eskişehir Belediyesi'nin köklü esnafı derleyen Tarih Etiketi kaydına göre Ahmet Gövem, lüle taşı işçiliğinde dört kuşaktır süren bir ustalığın temsilcisidir. Odunpazarı'nda doğmuş, gençliğinde babası Sümer Gövem'in yanında çıraklık ederek zanaata girmiş, zamanla kendi tezgâhını kurmuştur. Aynı kayıt atölyenin kuruluş yılını 1990 olarak verir, işletmenin o günden beri faal olduğunu ve ustanın mesleğini geliştirmek için uluslararası fuarlara katıldığını belirtir. Ticari tanıtım metinlerinde başka kuruluş yılları da geçtiğinden bu tarih, belediye kaydına dayandığı belirtilerek aktarılmıştır.

Atlıhan'daki tezgâh

Irmismarbel adının geçtiği künyelerde atölyenin yeri Odunpazarı'ndaki Atlıhan olarak gösterilir. 1850'li yıllarda kervan hanı olarak yapılan bu yapı, 2006'da belediye eliyle özgün mimarisi gözetilerek yeniden inşa edilmiş ve yirmi beş kadar zanaat dükkânını barındıran bir el sanatları çarşısına dönüştürülmüştür. Çarşı bugün Eskişehir lüle taşı oymacılığının en görünür vitrinidir; marka da burada yan yana çalışan tezgâhlardan biri olarak anılır. Ustaya bağlı daha yeni iş kayıtlarında şehir içinde başka adresler de görünür, dolayısıyla atölyenin yeri zaman içinde değişmiş olabilir.

Üretim ve ürün yelpazesi

Atölye, kırıntı taşın preslenmesiyle elde edilen malzemeyi değil tek parça blok lüle taşını kullandığını bildirir. Blok taş zanaatta kalite ölçütü kabul edilir; her parça elde oyulduğu için aynı tezgâhtan birbirinin tıpatıp aynısı iki pipo çıkmaz. Ürünler iki damarda ilerler. Bir yanda haznesi figür olarak oyulmuş parçalar vardır: satış ve müzayede künyelerinde ejderha, insan portresi, insan figürü ve mason simgeleri gibi heykelsi konular sayılır. Öte yanda klasik pipo şekilleri ile sigara ağızlıkları yer alır; parçalar çoğunlukla kendi kutusuyla birlikte anılır. Bu iki damarlı yönelim Eskişehir'de yaygındır: figürlü işler yörenin 19. yüzyıldan gelen heykelsi oyma geleneğini sürdürür, klasik formlar ise dış pazarın beklentisini karşılar.

Adın bugünkü hâli

Irmismarbel adı ağırlıklı olarak 2000'li ve 2010'lu yılların ihracat kanallarında görünür; bu ada bağlı eski internet adresi bugün erişilebilir değildir. Aynı tezgâh son yıllarda doğrudan ustanın adıyla tanıtılmaktadır ve künyelerdeki iletişim bilgilerinin örtüşmesi iki adın aynı atölyeye ait olduğunu doğrular. Tek ustanın yürüttüğü böyle bir üretim, seri imalattan çok usta işi (artisan) pipoya yakın durur; markanın sürekliliği de bu yüzden ustanın tezgâh başındaki varlığına bağlı kabul edilir.