İtalyan Pipoculuğunun İki Okulu: Pesaro ve Como

İtalyan pipoculuğu, savaş sonrasında tek bir merkezde değil, birbirinden yüzlerce kilometre uzaktaki iki ayrı çekirdekte olgunlaştı. Bunlardan biri Adriyatik kıyısındaki Pesaro, öbürü Milano'nun kuzeyinde Como, Cantù, Cucciago ve Varese'yi kapsayan Lombardiya hattıdır. Marka adları arasındaki akrabalıkları çözmek, çoğu zaman hangi markanın bu iki çekirdekten hangisine bağlandığını bilmeye bakar.

Pesaro: ustadan ustaya

Pesaro'da 1960'lı ve 1970'li yıllarda birbirini tanıyan küçük atölyeler kuruldu; bölgenin markaları büyük ölçüde bu atölyelerden ayrılanların elinde doğdu. Ağın merkezindeki isim Giancarlo Guidi'dir. Guidi bir süre amatör olarak pipo yaptıktan sonra 1972'de Mastro de Paja atölyesini kurdu; ortağı Giannino Spadoni ile yolları 1981'de ayrılınca atölyeden çıktı ve ertesi yıl Ser Jacopo'yu kurdu. Guidi'nin yanında yetişen Bruto Sordini de 1981'de onunla birlikte ayrıldı; sonraki yıllarda Don Carlos adıyla anılacaktı. Il Ceppo'yu kuran Giorgio Imperatori ise Guidi'yi Pesaro'nun en erken yıllarından tanıyordu; markanın üretimi 1970'lerin sonunda başlar. Rinaldo ve L'Anatra gibi sonradan doğan adlar da aynı akrabalık ağının uzantılarıdır.

Bölgenin üslubu neoklasik sayılır. Kalıp değil, orantı yenilenir: billiard ya da bulldog gibi yerleşik İngiliz şekilleri tanınabilir kalır, ancak boyun ile hazne arasındaki geçişler, duruş ve hacim dengesi elden geçirilir. Kesim sırasında briyardaki damarın (grain) yönünün gözetilmesi de bölgeye mal edilen bir alışkanlıktır.

Como hattı: fabrikadan atölyeye

Kuzeydeki hikâye 1947'de Carlo Scotti'nin Cantù'da açtığı Castello atölyesiyle başlar; bölgenin üst sınıf pipo geleneği buradan yayıldı. Peppino Ascorti 1959'da, Luigi Radice 1961'de Castello'nun tezgâhlarına girdi. Ascorti 1968'in sonunda kendi işini kurmak üzere ayrıldı ve Cucciago'daki komşusu Radice'yi de yanına aldı; ikilinin pipolarını Milanolu tütüncü Gianni Davoli dağıtmayı üstlenince marka Caminetto adıyla anılmaya başladı. Üçlü, 1979'un sonunda dağıldı: önce Radice, ardından Ascorti atölyeden ayrıldı. Radice 1980'de kendi adını taşıyan markayı kurdu; Caminetto adı ise zamanla Ascorti ailesine geçti.

Aynı bölgenin ikinci damarı fabrika geleneğidir. Achille Savinelli ile Enea Buzzi 1947'de iş birliğine girdi; Savinelli satış tarafını, Buzzi üretimi üstlendi ve pipolar Savinelli adıyla piyasaya çıktı. Buzzi'nin Varese yakınlarındaki Brebbia kasabasında yürüttüğü imalat 1953'ten itibaren Brebbia adıyla damgalanmaya başladı; iki ad arasındaki bağ 1956'da tümüyle koptu. Varese'de 1911'de kurulan Rovera aile atölyesi ise 1974'te adını Angelo ve Dorelio Rovera'dan alan Ardor markasına dönüştü ve seri üretimden bütünüyle elde bitirilen pipoya geçti.

Ölçek meselesi

İki geleneği ayıran şey coğrafya kadar ölçektir. Radice ailesinin yıllık üretimi iki binin altında kalır; Caminetto'nun üretimi 1970'ler boyunca yılda üç binden yedi bine yükselmiştir. Brebbia ile Savinelli ise baştan beri fabrika olarak, düzenli hacimde üretim yapmak üzere kurulmuştu. Ölçek yine de üslubu tek başına belirlemez: fabrika kökenli üreticiler zamanla elde bitirilen üst seriler geliştirmiş, Ardor örneğinde olduğu gibi üretimini bütünüyle el işçiliğine çeviren de olmuştur.