Jan Pietenpauw

Jan Pietenpauw, Güney Afrika'nın Pretoria kentinde çalışan Jean Christophe du Toit'nin pipolarını imzaladığı addır. Adın arkasında gerçek bir zanaatkâr yoktur; Pietenpauw, du Toit'nin markası için icat ettiği, hiç var olmamış bir Hollandalı oymacıdır. Marka 2009'da kurulmuştur ve bugün baba-oğul yürütülen küçük bir tezgâh olarak sürer.

Adın arkasındaki oyun

Du Toit, kurgusal ustasının geçmişini bilerek abartılı bir şekilde anlatır: Pietenpauw'un önce Van Hunks'ın piposunu, sonra da Sherlock Holmes'un ünlü kalabaşını (calabash) yonttuğu söylenir; ardından her ikisinin de — ve Pietenpauw'un da — hiç yaşamadığı hatırlatılır. Böylece tanıtım metni kendi iddiasını kendisi çürütür. Van Hunks göndermesi Güney Afrika'nın en bilinen pipo hikâyesine dayanır: Cape Town'daki Table Mountain'ın yamacında şeytanla tütün yarışına girdiği anlatılan emekli denizci, halk muhayyilesinde dağın tepesini örten bulutun kaynağı sayılır. Sherlock Holmes'un kalabaşı ise romanlarda değil sahne uyarlamalarında ortaya çıkmış bir sonradan eklentidir. İki gönderme de tarihî bir soy iddiası değil, açıkça belirtilmiş bir şakadır.

Atölye ve üretim

Du Toit'nin anlatımına göre kendisi 1953 doğumludur ve gençliğinden beri eline geçen her malzemeyle — alçı, kiraz dalı, kamış — pipo biçimi denemiştir; bu tarih bağımsız kayıtlarla doğrulanabilmiş değildir. Gerçek anlamda briyar işlemeye ancak 2009'da, hayli geç bir yaşta başlamıştır. Oğlu Pieter tezgâha katıldıktan sonra pipolar "JP and Son" damgasıyla imzalanmaya başlanmıştır; üretim seri değil, tek tek bitirilen parçalar biçimindedir.

Yüzey işçiliğinde hem düz cila hem kumlama kullanılır, kimi parçalarda ikisi bir arada görülür. Ağızlıklar elde kesilir, ebonit veya akrilik çubuktan biçimlendirilir. Markanın en çok anılan ayrıntısı, sap ile kâse arasına yerleştirilen halkalarda Afrika kökenli malzemelere yönelmesidir: Güney Afrika siyah ağacı, Mozambik abanozu ve bambu bu amaçla anılan malzemeler arasındadır. Biçim dağarcığı ise billiard gibi yerleşik kalıplardan uzaklaşmaz.

Tanınırlık

Du Toit, koleksiyoncular arasında akışkan bir oyma çizgisiyle ve kıtasına özgü malzemeleri kullanmasıyla tanınır. Camia içinde asıl görünürlüğü ise çevrimiçi forumlar üzerinden kazanmıştır.

Bunun en somut örneği, PipeChat forumunun 2010 yılına ait özel pipo siparişini du Toit'ye vermesidir. Ortaya çıkan parça, ustanın kendi yorumuyla bir Rhodesian biçimindeydi: düz bırakılmış üst kapak ile kumlanmış kâse ve sap bir arada kullanılmış, sapın ucuna halka etkisi veren bir uzatma parçası eklenmiş, ağızlıkta cumberland (damarlı ebonit) tercih edilmişti. Sap altındaki düz alana ise forumun adı, marka adı ve yıl birlikte damgalanmıştı. Briyar pipo zanaatının geleneksel merkezlerine uzak bir ülkede çalıştığı için Jan Pietenpauw, Güney Afrika'nın sayılı bağımsız tezgâhlarından biri olarak anılır.