Kirsten Pipe Company

Kirsten Pipe Company, 1936'da Amerika Birleşik Devletleri'nin Seattle kentinde kurulan ve alüminyum gövdeli pipolarıyla tanınan bir üreticidir. Ürettiği pipo, tek gövdeli klasik briyar kalıbının dışında kalır: metal bir soğutma gövdesi, bu gövdeye vidalanan ayrı bir hazne ve gövdenin ucundaki bir tahliye valfinden oluşan sökülebilir bir düzenektir. Marka, kurulduğu şehirde ve kurucu ailenin elinde varlığını sürdürmektedir.

Rüzgâr tünelinden pipoya

Frederick Kurt Kirsten (1885-1952) Almanya'da doğdu, 1902'de Amerika'ya göç etti, 1909'da Washington Üniversitesi'nden mezun oldu ve aynı kurumda havacılık mühendisliği profesörü olarak çalıştı. Üniversitenin bugün de onun adını taşıyan rüzgâr tünelinin kurulmasını 1930'ların sonunda o önerdi; sikloidal pervane üzerine çalışmaları ise Kirsten-Boeing pervanesi adıyla anılır.

Pipo da aynı mühendislik alışkanlığının ürünüdür. Hekimi tütünü bırakmasını öğütleyince Kirsten, bırakmak yerine bir aygıt tasarlamayı seçti: içerken ağza gelen nemle katranı yolda alıkoyacak bir düzenek üzerinde çalıştı. 1936'da vardığı çözüm hem patent başvurusuna hem de kendi adını taşıyan şirkete dönüştü.

Piponun düzeni

Düzeneğin merkezinde, dış yüzeyi soğutma kanatlarıyla dişlenmiş alüminyum bir gövde bulunur. Hazne bu gövdenin üstüne alttan geçirilen bir vidayla oturtulur; kimi örneklerde ikisinin arasına bir bilezik girer. Ağızlık ile valf ise gövdenin arka ucuna geçirilir. Böylece pipo, alet kullanmadan sökülebilen beş parçaya ayrılır. Duman hazneden çıkıp metal gövde boyunca ilerlerken sıcaklığını yitirir; yoğuşan nem ve katran ağızlığa varmadan gövdenin içinde toplanır.

Valfin işi hem bu birikintiyi hazneden yalıtmak hem de gövdeyi boşaltmaktır. Aktarılan tarife göre valfin dış kenarındaki düz yüz hazneye bakacak biçimde çevrildiğinde içerideki geçit açılır ve pipo içime hazır olur; başka bir konumda geçit kapanır, gövdede toplanan sıvı hazneye geri dönemez. İçim bitince valf yerinden çıkarılarak gövde temizlenir. Marka bu yönüyle, metal gövdeli soğutma ve süzme çözümlerinin (pipo filtreleri ve sistemleri) yirminci yüzyıldaki en uzun ömürlü örneklerinden biri sayılır; benzer arayışlar sıra dışı pipolar başlığı altında da izlenebilir.

Damgalar ve modeller

Üretim yılına ve model dökümüne ilişkin ayrıntılı bir şirket kaydı bulunmadığı bildirildiğinden, tarihlendirme büyük ölçüde damgalara dayanır. En erken pipolar "PAT APPLIED FOR", sonrakiler "PATS & PATS PENDING", ilerleyen dönem ise "MADE IN U.S.A." ibaresi taşır. İlk yılların modelleri harflerle ayrılıyordu: Companion, S (Standard), M (Medium), L (Large) ve büyük boy A (Aristocrat).

Aile üyelerinin aktardığına göre model ve yöntemlerdeki en büyük değişiklik, şirketin tüzel kişilik kazandığı 1958 dolaylarında yaşandı. Koleksiyoncu çevrelerinde pipolar bu kırılmaya bakılarak kuşaklara ayrılır; en belirgin ayraç, valf ve ağızlıkta conta (O-ring) kullanılıp kullanılmamasıdır. Erken pipolarda conta yoktur, sızdırmazlık işlemenin hassasiyetiyle sağlanır. Sonraki dönemlerde Gem, Sportsman, Mariner, Lancer, Aladdin, Vagabond, Tyrolean, Westerner, Beau Geste ve Firesider gibi adlar kullanıldı. Harf koduna eklenen X pirinç tonlu, B ise siyah yüzeyi gösterir. Yüzey adlarından Heritage pürüzlü bir kaplamayı, Traditional ise pirinç tonunu eskitilmiş gösteren Eternalum kaplamayı anlatır.

Hazneler

Koleksiyoncu gözlemlerine göre erken yıllarda haznelerin bir bölümü Kaywoodie tarafından yapılmıştır; bu haznelerde damga bulunmaz. Kirsten'ın kendi ürettiği hazneler ise alttan damgalanır. Columbus, Dynasty ve Mandarin gibi klasikleşmiş hazne adlarının yanı sıra düz, kumlanmış, oyma ve rustik yüzeyler sunuldu. Funda kökü (briyar) dışında lüle taşı hazneler de yapıldı. Hazneler ölçüleri farklı olsa da aynı gövdeye takılabildiği için, tek bir gövdeyle birden çok hazne kullanmak markanın alışılmış özelliğidir. Şirket ayrıca 1950'ler ve 1960'larda üç ayrı boyda sigara ağızlığı da üretmiştir.