Sıra Dışı Pipolar: Çift Hazneli Tasarımların Tarihi

Sıra dışı pipolar, hazne-sap-ağızlık üçlüsüne dayanan klasik düzenin dışına çıkan, biçimi ya da malzemesi alışılmışın ötesine geçen örneklerdir. Her dönemde birkaçına rastlanır: bir bölümü mühendislik iddiası taşır, bir bölümü yalnızca vitrinde durmak üzere yapılmıştır. Bu madde, söz konusu geniş kümenin en çok yinelenen fikrini, yani çift hazneyi izler.

Porselenin Çözmek Zorunda Kaldığı Sorun

Avrupa'da çift hazne fikrinin ilk yaygın karşılığı porselen pipodan doğdu. 18. yüzyıl ortalarında Almanya'da yapılmaya başlanan porselen hazne Fransa, Almanya ve Avusturya-Macaristan'da uzun süre gözde kaldı; ne var ki porselen gözeneksizdir ve yanma sırasında açığa çıkan nemi emmez. Dönemin yazarları bu yüzden porselen pipoyu sert eleştirmiştir. Üreticilerin bulduğu karşılık, hazneyi taşıyan gövdenin altına yerleştirilen ve Almancada abguss denen bir toplama odasıydı: tütün üstteki kâsede yanar, yoğuşan sıvı alttaki bölmede birikirdi. Ayrı ayrı üretilip birbirine geçirilen parçalardan kurulan bu düzen Gesteckpfeife adıyla anılır ve Avrupa'da "çift hazneli" sayılan ilk yaygın biçimdir. Buna karşılık sıra dışı pipoların bir bölümü böyle bir sorunla hiç uğraşmadı; kayıtlara göre İngiliz ve Venedik işi cam pipolarla seramik "bulmaca" pipolar kullanılmak için değil, süs ve gösteri için yapılmıştı.