Laxey Pipes Ltd.

Laxey Pipes Ltd., İrlanda Denizi'nin ortasındaki Man Adası'nda kurulmuş, kendi ölçeğinde alışılmadık bir üretim girişimidir. Pipo imalatının Saint-Claude, Londra ve Kopenhag gibi merkezlerde toplandığı bir dönemde, ada ekonomisine iş getirmek amacıyla doğan fabrika, Britanya'daki sayılı lüle taşı atölyesinden biri olarak anılır.

Kuruluş ve Fabrika Binası

Şirket 1960'ların ortasında, Old Laxey'de rıhtım kenarındaki dört katlı taş bir yapıda faaliyete geçti. Bina aslen pipoculuk için tasarlanmamıştı: arşiv kayıtlarına göre 1866'da Laxey madenlerinin müdürü Richard Rowe tarafından, kasabadaki un değirmenine ek tahıl ambarı olarak yaptırılmıştı. Birkaç kez el değiştirdikten sonra 1960'larda ada yönetiminin mülkiyetine geçmiş, oradan da pipo fabrikasına kiralanmıştır. Üretim binanın dört katına dağıtılmış, tornadan cilaya uzanan aşamalar bu katlar arasında paylaştırılmıştı. Fabrikanın en hareketli döneminde kaç kişi çalıştırdığı arşiv kayıtlarından anlaşılmıyor; anlatılanlar birkaç düzine kişilik bir kadroya işaret eder.

Fabrikanın hammaddesi Doğu Afrika'dan geliyordu. Laxey, Tanganyika Meerschaum Corporation tarafından Amboseli havzasında çıkarılan blok lüle taşını işleyerek çanak üretiyordu; Akdeniz havzasının klasik Eskişehir taşından farklı bu malzeme, savaş sonrası dönemde dünya piyasasının önemli bir bölümünü besledi.

Markalar ve Damgalar

Şirket kendi adıyla anılan birkaç ticari isim kullandı: Manxpipe, Manxman ve Manxland bunların başlıcalarıdır. "White Knight" (cilasız) ve "Domino" (siyah ya da hatlı) gibi adlar ayrı markalar değil, aynı serinin biçim ve renk türevlerini gösteriyordu. Ağızlıklarda çoğunlukla iki işaretten biri bulunur: daire ile ok birleşiminden oluşan simge ya da Man Adası'nın armasındaki daire içinde üç bacak motifi. Satışın önemli bölümü fabrikanın Laxey'deki kendi dükkânından, adaya gelen ziyaretçilere yapılıyordu; kalanı ise ada dışındaki pipo satıcıları aracılığıyla dağıtılıyordu.

Adaya bağlanan "Manx Pipes Ltd." veya "Man Pipe Co." gibi adlar zaman zaman ayrı üreticiler sanılır; oysa Man Adası'nda Laxey dışında bir pipo fabrikası bulunduğuna dair kayıt yoktur. Bu adlar, aynı atölyeden çıkan pipoların farklı satış kanallarında aldığı etiketler olarak görülür; Man Pipe'ın Comoy's of London eliyle dağıtıldığı da pipo camiasında aktarılan bilgilerdendir.

Fason Üretim ve Kapanış

Laxey'in asıl önemi, kendi markalarından çok başkaları için ürettiği çanaklardan gelir. 1960'ların sonundan 2001'e kadar Peterson, Barling ve Nørding gibi firmaların lüle taşı çanakları burada tornalandı. Bu çanaklarda siparişi verenin adı genellikle yer almaz, çoğu kez yalnızca malzemenin blok lüle taşı olduğunu belirten bir ibare işlenirdi; aynı çanak, farklı ağızlıklarla farklı markaların kataloğunda görünebiliyordu. Bu nedenle dönemin İngiliz ve İrlandalı markalarına ait lüle taşı pipoların kökeni çoğu zaman ancak biçim ve işçilik üzerinden tahmin edilebilir.

Doğu Afrika kaynağının tükenmesi işletmenin sonunu hazırladı: madenlerin verimi düşmüş, alternatif sahalar erişilemez hâle gelmişti. Son Laxey lüle taşları 2001 yılının mayıs ayında piyasaya verildi. Şirket, ağırlıklı olarak Danimarka okulu çizgisinde briar pipolara yönelerek ayakta kalmayı denese de bu girişim tutmadı ve fabrika 2002 yazında kapandı. Bina korunmuş durumdadır; şirketin sipariş defterleri, üretim notları ve tanıtım malzemeleri ada arşivlerinde muhafaza edilmektedir.