Penkov (Aleksandr Penkov)

Penkov, Rus pipo ustası Aleksandr Penkov'un kendi adıyla imzaladığı el yapımı pipo tezgâhıdır. Marka, bir fabrika ya da atölye ortaklığı değil; tek kişinin zamanla ustalığa dönüşen uğraşıdır. Ustanın kendi anlatımına dayanan kayıtlara göre Penkov 1981'de Omsk'ta doğmuş, Omsk Devlet Üniversitesi'nde önce matematik okumuş, birkaç yıl sonra psikolojiye geçmiştir.

Deneyden tezgâha

İlk pipo 2005'te yapılmıştır ve tümüyle bir denemedir: gövde huş ağacı urundan oyulmuş, ağızlık (stem) başka bir pipodan alınmıştır. Bu ilk denemeden sonra Penkov elinin altındaki her malzemeyi denemiş, kil dâhil farklı gereçlerle çalışmıştır. Teknik ilerledikçe malzeme seçimi de daralmış ve üretim briyar üzerinde sabitlenmiştir. Usta bugün İtalyan briyarının yanında Alman ve Japon yapımı ebonit kullanmakta, zaman zaman daha ender malzemelere de başvurmaktadır. Ebonit tercihi, çağdaş el yapımı pipo tezgâhlarında yaygın bir ölçüttür: sertleştirilmiş kauçuk, akrile göre elde işlenmeye ve ince ağızlık kesitlerine daha elverişli sayılır. Aynı biçimde İtalyan briyarı, uzun süre kurutulmuş blok bulmanın kolaylığı nedeniyle tek usta tezgâhlarının başlıca kaynağıdır.

Pipo yapımı uzun süre asıl işin yanında sürdürülen bir uğraş olarak kalmıştır. Kayıtlara göre usta, bir dönem tam zamanlı pipo yapımcılığına geçmeyi düşündüğünü söylemiştir; bu düşüncenin sonradan hayata geçip geçmediği bağımsız kaynaklarla izlenememektedir.

Etkilendiği tezgâhlar

Penkov'un adını andığı ustaların listesi, hangi geleneğin içinde durduğunu açıkça gösterir. Japonya'dan Hiroyuki Tokutomi, Danimarka'dan Poul Ilsted Bech, Tom Eltang ve Former, İtalya'dan da DOC (Doctor's Pipes) tezgâhı bu listede yer alır. Bir dönem yakın ilgi duyduğu isimler arasında Rus asıllı usta Alex Florov da anılır.

Sıralamanın kendisi öğreticidir: Penkov, Rusya'da yerleşik bir fabrika geleneğinden değil, Danimarka ve Japonya merkezli çağdaş el yapımı pipo çizgisinden beslenen bir kuşağa aittir. Bu kuşakta biçim kararı seri kalıba değil, tek tek bloğa göre verilir; oran, denge ve elde duruş, süslemeden önce gelir. Tek ustanın çalıştığı bir tezgâhta yıllık üretimin sınırlı kalması da aynı düzenin doğal sonucudur.

Konumu ve kaynak durumu

Penkov, uluslararası pipo camiasında geniş çevrelerce tanınan bir marka olmaktan çok, sınırlı sayıda üretimiyle izlenen bir usta imzasıdır. Marka hakkındaki bilgilerin önemli bölümü ustanın kendi tanıtım metinlerine ve bunları tekrarlayan derlemelere dayanır; bağımsız arşiv kaydı yok denecek kadar azdır. Doğum yılı, öğrenim geçmişi ve 2005 tarihi bu nedenle "kayıtlara göre" kaydıyla verilmiştir. Damga biçimi, model serileri ve üretim hacmi konusunda ise güvenilir bir kaynak bulunamamış, bu başlıklar maddede boş bırakılmıştır.