Satou (Smio Satou)

Satou, Tokyo'da çalışan Japon usta Smio Satou'nun (Japonca sıralamayla Satou Smio) pipolarına vurduğu addır. Ustayı ayrı bir yere koyan şey, Avrupa'dan gelme briyar pipo yapımı ile Japonya'nın yüzyıllara dayanan urushi lake zanaatını aynı tezgâhta birleştirmesidir. Bütün üretimini, evinin üst katındaki tek odalık atölyede kendi eliyle yürüttü. Satou 16 Temmuz 2023'te, yetmiş dokuz yaşında öldü.

Babadan gelen zanaat

Zanaat aileye babasından girmişti. Baba Satou, 1940'lı yıllarda Japonya'da funda kökünden (briyar) Avrupa biçimi pipo yapan ilk birkaç zanaatkârdan biriydi. O tarihe kadar ülkede pipo denince ince metal gövdeli, bambu saplı kiseru akla geliyordu; batı tipi pipo içiliyor ama yerlisi üretilmiyordu. Smio Satou'nun anlattığına göre babası, savaş sonrası işgal yıllarında General Douglas MacArthur'un pipolarını da onarmıştı. Sonraki yıllarda Tsuge'ye taşeron olarak yapım ve onarım işi yetiştirdi; oğlunun da ilk durağı aynı firma oldu.

Tsuge yılları ve Danimarka

Smio Satou Tsuge'de yaklaşık yirmi beş yıl çalıştı; bu sürenin ağırlığı 1970'ler ve 1980'lere düşer. 1970'lerde, meslektaşı Kazuhiro Fukuda ile birlikte iki kez Danimarka'ya gönderildi ve klasik Danimarka el yapımı pipo anlayışını yerinde öğrendi. Anlatılana göre ikilinin başında durduğu tezgâhlar arasında Sixten Ivarsson ve Jørgen Larsen'inkiler de vardı. Fukuda sonradan Tsuge'nin el işçiliğine ayrılmış Ikebana serisini sürdüren isim oldu.

Urushi ile bitirme

Kendi adıyla pipo yapmaya 1990'ların sonunda başladı; ayırt edici bitirme yöntemini de bu dönemde oturttu. Japon mobilyacılığının yüzyıllardır kullandığı urushi lakesini pipoya uyarlamak, karnauba mumuna alışmış bir zanaatta alışılmadık bir tercihti: lake mumdan çok daha dayanıklıdır ve cilası zamanla tazelenmeye ihtiyaç duymaz. Bedeli sabırdır. Gövdeye on kat lake sürülür; her kat, nemi yüzde 70-75'te ve sıcaklığı 25 santigrat derecede tutulan bir dolapta iki gün bekletilir. Tek bir pipo böylece yaklaşık bir ayı bulur, yıllık üretim de otuz ile elli arasında kalır. Kimi pipolarda ağızlığa, kat kat sürülen kırmızı lakenin oyulmasıyla elde edilen tsuishu kakması işlenir.

Bambu ve mekanik

Satou'nun en tanınan biçimi, küçük bir çanağa uzun ve ince bir bambu şaft uzantısının eklendiği düzendir. Bu inceliği mümkün kılan iki ayrıntı vardır: bambunun iç kanalı naylonla kaplanır, uçlarına metal tenon oturtulur. Böylece kırılgan görünen parça hem uzayabilir hem yük taşıyabilir. Tenon ağızlığa yapıştırılmaz; ağızlık yüzeyinden inen bir metal pimle kilitlenir. Bambu kullanılmayan pipolarda ise manda boynuzundan bilezik ya da altın ve gümüş bant tercih edilir. Gövdelerin çoğu düz yüzeylidir, ustanın kumlanmış örnekleri sayıca azdır.