Semus

Semus, pipo başvuru kaynaklarında Türkiye başlığı altında sınıflandırılan, ancak arkasındaki belgelerin bir atölyeye değil Almanya'nın Bremen kentinde çalışan bir ithalat işletmesine çıktığı marka adıdır. Eldeki kayıtlar adı her seferinde aynı kuruluşla, Türk el işi eşyasının ithalat ve ihracatıyla uğraşan SEMUS-SHOP ile birlikte anar; Alman ticaret rehberlerinde işletmenin sahibi olarak Mustafa Nuroglu görünür. Bu etiketi taşıyan pipoların hangi tezgâhta yapıldığına dair kamuya açık bir belge yoktur.

Kayıtlarda görünen

Pipo arşivlerindeki Semus kaydı 2000'li yılların sonunda oluşturulmuş kısa bir künyeden ibarettir: marka adı, Bremen'deki işletme ve aynı çatı altında sunulan diğer markalar. Künyeye göre Semus adının yanında Pipsan pipoları ile onun funda kökü (briyar) serisi Dapper da aynı işletme eliyle Avrupa'ya sunulmuştur. Aynı kayıtta marka adı, Almancada ahşap pipo anlamına gelen Holzpfeife sözcüğüyle birlikte geçer; bu, Semus etiketli ürünün lüle taşı değil ağaç gövdeli bir pipo olduğuna işaret eder. Elde başka dayanak bulunmadığından malzeme bilgisi kesinleşmiş sayılmaz: ağaç türü, hazne ölçüleri, model adları ve damga biçimi hiçbir kaynakta yer almaz.

İşletmenin kendi tanıtımı ile bağımsız ticaret rehberleri SEMUS-SHOP'u bir üretici olarak değil, ithalat ve ihracat kuruluşu olarak tarif eder. Bu tarifte pipo tek başına bir uzmanlık alanı olarak değil, seramikten bakır işlerine ve el yapımı müzik aletlerine uzanan geniş bir ürün yelpazesinin küçük bir kolu olarak görünür.

Üretici değil, etiket

Arşivin sınıflandırması markayı "milliyetlerine göre pipo yapımcıları" listesine yerleştirir; belgeler bunun tam karşılığını vermez. Ortada üretimi belgelenmiş bir atölye değil, Türkiye kökenli bir ürünü kendi adıyla pazarlayan bir dağıtımcı vardır. Bu, Türk pipoculuğunda alışılmadık bir durum sayılmaz. Hem Eskişehir'in lüle taşı tezgâhlarında hem de ahşap pipo yapan atölyelerde üretimin önemli bir bölümü, yurt dışındaki ithalatçının belirlediği adla rafa çıkar; ustanın adı çoğu zaman kutunun üstüne hiç yazılmaz. Böyle bir etiketin, tek ustanın imzasını taşıyan yapımlarla fabrika üretimi arasındaki ayrımın neresine düştüğü de bu yüzden belirsiz kalır.

Bilinmeyenler

Kayıtlara göre işletme bugün de faaldir; ancak güncel tanıtımında ağırlık oryantal oyun takımları, müzik aletleri ve el işi ev eşyasındadır, pipo öne çıkan bir başlık değildir. Semus adının ne zaman kullanılmaya başlandığı, kaç model çıkarıldığı ve etiketin hâlâ sürüp sürmediği bağımsız kaynaklarla doğrulanamamaktadır.

Koleksiyoncu için pratik sonuç şudur: Semus adı, bir yapımcının imzasından çok bir dağıtım etiketi olarak okunmalıdır. Kutusundan ayrı düşmüş bir örneği bu ada dayanarak tarihlendirmek mümkün değildir; değerlendirmede gövdenin işçiliği, ağızlık geçmesi ve haznenin kesimi damgadan daha güvenilir bir yol sayılır.