Servi

Servi, pipo derlemelerinde adı geçen bir Türk lüle taşı piposu markasıdır. Hakkında bilinenler dardır: marka dizinlerinde Türkiye başlığı altında anılır, ancak kuruluş yılı, kurucusu ve atölyesinin bulunduğu kent için doğrulanabilir bir kayda ulaşılamamıştır. Markayı derlemelerde ayrı bir satır olmaya değer kılan şey, ürettiği pipoları imzalama biçimidir.

Signature serisi

Servi'nin en çok anılan üretim kolu Signature adını taşır. Bu seride her pipo, üzerinde çalışan oymacının adıyla imzalanır; başvurulan kayıtta imza "Carved by Masut" biçiminde, yani yalnızca ustanın ilk adıyla verilir. Bu adın hangi oymacıya karşılık geldiği, yazımının doğru aktarılıp aktarılmadığı ve serinin markanın kendi adlandırması mı yoksa sonradan yerleşmiş bir kullanım mı olduğu kaynaklarda açıklığa kavuşmaz.

Uygulamanın kendisi Türkiye'de alışılmadık değildir. Lüle taşı üretimi ülkede büyük ölçüde küçük atölyelere ve tek tek ustalara dağılmıştır; işleri toplayıp tek marka altında sunan yapılarda, hangi pipoyu kimin oyduğunu görünür kılmak koleksiyoncu için tek izlenebilirlik yoludur. Bu yönüyle imzalı seriler, tek tezgâha bağlı artisan atölyeleri ile adsız toplu üretim arasında bir orta yol sayılır.

Elde incelenmiş bir örnek

Marka hakkındaki somut ayrıntıların bir bölümü kataloglardan değil, tek tek incelenmiş pipolardan gelir. 2016 tarihli bir restorasyon yazısında ele alınan bent biçimli bir Servi piposunda hazne, örgü (basket weave) deseniyle kafes hâlinde oyulmuştur. Aynı pipoda kehribar tonlu akrilik (lucite) bir ağızlık ve ağızlığı sapa bağlayan naylon/delrin bir geçme bulunur. Pipo, siyah suni deri kaplı, altın renkli menteşe ve kilitli, içi tüylü kumaşla döşenmiş ölçüsüne göre yapılmış bir kutuyla gelmiştir; kutu kapağının içine yapıştırılmış etikette "Servi Block Meerschaum" ibaresi yer alır.

Bu ibare, kullanılan malzemenin kırıntı taşın bağlayıcıyla preslenmesiyle elde edilen pres taş değil, ocaktan çıktığı gövde hâlinde oyulan blok taş olduğunu belirtir. Türkiye'de bu nitelikteki taşın başlıca yatakları, Eskişehir lüle taşı oymacılığı geleneğini yüzyıllardır besleyen yöredir; Servi'nin çalıştığı blokların hangi ocaktan geldiği ise kayıtlarda geçmez.

Kaydın sınırları

Servi, ne yayımlanmış bir tarihçesi ne de üzerine yazılmış bir incelemesi bulunan markalardandır. Adı çoğunlukla estate piyasasında, elden ele geçmiş pipoların kutusundaki etikette ya da damgasında karşımıza çıkar. Bugün üretimde olup olmadığı da doğrulanamamıştır. Bu hâliyle marka, yirminci yüzyıl Türk lüle taşı üretiminin arkasında düzenli belge bırakmadan çalışmış çok sayıda adından biri sayılabilir.