Speden Pipes

Speden Pipes, Yeni Zelandalı Don Speden'in tek başına yürüttüğü küçük ölçekli bir pipo yapımı imzasıdır. Adı bir atölyeyi değil, bir kişinin kendi elleriyle ve düzensiz aralıklarla ürettiği parçaları anlatır. Marka, Yeni Zelanda kökenli pipo yapımcılarının sayıca az olduğu tabloda, hakkında en azından birinci elden bilgi bulunan örneklerden biri olarak anılır.

Yer ve ölçek

Kayıtlara göre Speden, İngilizce öğretmenliği nedeniyle Japonya'nın Niigata şehrinde yaşamakta ve pipolarını asıl işinden artan zamanda üretmektedir. Bu bilgi 2008 tarihli bir kaynağa dayanır; sonraki yıllarda yapımcının nerede bulunduğu ve üretimi sürdürüp sürdürmediği bilinmemektedir. Yeni Zelanda kökenli bir yapımcının Japonya'da çalışması, markayı iki ülkenin arasında bir yere oturtur; pipoların tasarım dili de böylece ne yerel bir ekole ne de belirli bir ulusal geleneğe bağlanabilir. Japonya'daki pipo yapımı geleneğinin genel çerçevesi için Japon pipo yapımı maddesine bakılabilir.

İlk pipo

Anlatıldığına göre uğraşın başlangıcı 1999 yılına, bir tütüncüden alınan hazır Tsuge pipo kitine dayanır; kitten çıkan parça derin hazneli, kıvrık saplı bir elma (apple) biçimindeydi. Bu tarih ve ayrıntı tek kaynağa dayanmaktadır, bağımsız belgeyle desteklenmemiştir. Hazır kitten kendi tasarımlarına geçmek, pipo yapımına ustalık eğitimi almadan başlayan kimseler için yaygın bir güzergâhtır.

Alet takımı ve biçimler

Speden'in yöntemini belirleyen başlıca etken, evde çalışmanın getirdiği yer kısıtıdır. Torna ya da ağır tezgâh kullanılmaz; gövde için yurt dışından getirtilen briyar platolar alınır, biçimlendirme ise törpü, birkaç iğne eğesi ve küçük bir kıl testereyle yapılır. Kalıp veya şablon devreye girmediği için ölçüler parçadan parçaya değişir. Bu tür bir çalışmanın aşamaları hakkında bir pipo nasıl yapılır maddesi ayrıntı verir.

Çıkan biçimler ağırlıkla freehand ailesine girer: klasik ölçü çizelgelerine bağlı kalmayan, kütüğün damarına ve yapımcının o anki fikrine göre belirlenen serbest gövdeler. Yapımcının tabela ressamlığı ve peyzaj resmi geçmişi, bu serbest biçimlere yatkınlığını açıklayan bir etken sayılır. Speden ayrıca el sanatlarının makineleşme karşısında gerilemesini işinin gerekçesi olarak anmıştır.

Belgelenme sorunu

Speden Pipes hakkındaki bilgilerin tamamına yakını yapımcının kendi anlatımından gelir. Bağımsız bir ticaret kaydı, katalog ya da koleksiyon envanteri bilinmemektedir. Bu nedenle üretim dönemleri, toplam pipo sayısı ve damga biçimi konusunda kesin bir şey söylenemez; markanın hâlâ etkin olup olmadığı da açık değildir.