Stich

Stich, Solothurn kantonunun Fransız Jura sınırındaki köyü Kleinlützel'de 1941 yılında kurulmuş bir İsviçre pipo atölyesidir. Yaklaşık yetmiş yıl boyunca hem bölgeye özgü geleneksel İsviçre pipolarını hem de elde biçimlendirilmiş modern formları üretmiş, 2008'deki bir yangının ardından pipo bölümünü tümüyle kapatarak yoluna tornacılık ve ahşap tasarım atölyesi olarak devam etmiştir.

Kleinlützel bağlamı

Stich'i anlamak için önce köyü bilmek gerekir. Kleinlützel, on dokuzuncu yüzyılın sonlarından itibaren pipo ve baston imalatının merkezi hâline gelmiş, bir dönem neredeyse bütün İsviçre'nin pipo ihtiyacını karşılayan üç fabrikaya aynı anda ev sahipliği yapmıştı. Bunların en eskileri, Moritz Tschan'ın 1892'de kurduğu Tschan atölyesi ile bir yıl sonra faaliyete geçen Brunner & Buholzer ortaklığının Bru-Bu tesisiydi; ikincisi uzun süre köyün en büyük işvereni oldu. Stich, bu iki kuruluşun ardından gelen üçüncü halkadır.

Kuruluş

1940-41 yıllarında Bru-Bu'nun yönetimiyle bir grup çalışanı arasındaki anlaşmazlık, tarafların ayrılmasıyla sonuçlandı. İşsiz kalmak yerine kendi işlerini kurmayı seçen Stich kardeşler ve oğulları, aktarıldığına göre yedi kişilik bir aile grubu olarak 21.000 İsviçre frangı tutarında sermaye topladı ve 1941'de Pfeifengenossenschaft Stich Söhne adıyla bir kooperatif kurdu. Atölye ilk yılında on kişi çalıştırıyordu; savaşın hammadde akışını kesintiye uğrattığı bir dönemde yalnızca pipo üretiyordu.

Ürün programı

Başlangıçtaki repertuvar tümüyle yereldi: kapaklı lüle ve uzun sap geleneğine dayanan Bündner, Schwyzer, Appenzeller ve Tessin tipleri. Bu biçimler, briyar merkezli Fransız ve İngiliz üretiminden ayrı, kendi bölgesel alışkanlığını sürdüren bir çizgiydi.

1945'te baston üretimi programa eklendi, ardından çeşitli ahşap eşyalar geldi. Atölyenin en yoğun döneminde yılda kırk bin dolayında pipo ve yetmiş bin dolayında baston üretildiği kaydedilmiştir; 1967'de 500 metrekarelik bir ek bina bu hacmi karşılamak için yapıldı. 1960'lardan itibaren klasik hatlı, elde biçimlendirilmiş formlar da programa girdi ve "Classic" ile "Romantik" adlı seriler doğdu. Bu yöneliş, İskandinav atölyelerinin öncülük ettiği freehand anlayışının Orta Avrupa'daki yankılarından biri sayılabilir. Baston pazarının 1970'lerin başında daralması üzerine atölye ağırlığını giderek tornacılığa kaydırdı.

Yangın ve sonrası

6-7 Ocak 2008 gecesi çıkan büyük yangın, tesisi neredeyse tümüyle tahrip etti. Şirketin kendi anlatımına göre yangında zarar gören makineler bir daha kullanılabilir hâle getirilemedi ve pipo üretimi durduruldu; "Original Stich Swiss Pipe" böylece 1941-2008 aralığında kalmış oldu. İkincil kaynaklarda, daha önceki bir yangının ardından üretimin bir süre yalnızca freehand modeller ve Appenzeller tipiyle sınırlandırıldığı, kapanış duyurusunda da tek bir tipin istisna tutulduğu aktarılır; bu ayrıntılar bağımsız olarak doğrulanamamıştır.

İşletme, Stich kardeşlerin torunları eliyle Drechslerei Stich adıyla tornacılık ve ahşap tasarım alanında sürmektedir. Stich pipoları ise briyar devrimi sonrasında Avrupa'nın büyük üretim merkezlerinin gölgesinde kalan küçük ölçekli yerel geleneklerin nasıl yaşayıp nasıl sona erdiğini gösteren örnekler olarak koleksiyoncuların ilgisini çekmeyi sürdürür.