TMpipes (Thomas Martin)

TMpipes, Amerikalı zanaatkâr Thomas Martin'in kendi baş harfleriyle andığı küçük ölçekli pipo tezgâhının adıdır. Massachusetts merkezli bu tezgâh, 2000'lerin ilk yıllarında ortaya çıkmış ve hiçbir zaman atölye ölçeğinin ötesine geçmemiştir; kayıtlara göre erken dönemde yılda elli dolayında pipo çıkmıştır. Martin pipo oymaya başlamadan önce Amerikan yerli geleneğindeki ahşap flütleri yapan bir zanaatkâr olarak tanınıyordu ve bu ahşap işçiliği geçmişi, tezgâhın kendini az sayıda ama elden çıkma iş üzerine kurmasında belirleyici olmuştur.

Malzeme ve biçim tercihleri

Tezgâhın ana malzemesi, dönemin Amerikan zanaatkârlarının neredeyse tamamında olduğu gibi briyar idi. Martin bunun yanında zaman zaman beyaz dişbudak ve zeytin ağacına da yönelmiş, zeytinden yaptığı işleri "Bethlehem Olive wood" adıyla anmıştır. Briyar dışındaki ahşaplarla yapılan bu denemeler, ABD'de küçük ölçekli çalışan pek çok tezgâhta görülen bir arayışın parçasıdır.

Biçim tarafında iki dönemden söz edilir. İlk işler, ağaç damarının yönlendirdiği serbest biçimli (freehand) örneklerdi; sonraki yıllarda tercih, damarın gösterisinden çok oranları dengeli ve hafif klasik biçimlerden yana değişti. Bu yönüyle TMpipes, seri üretimin değil tek elin belirlediği artisan tezgâhları arasında sayılır.

Koleksiyonerler için ayırt edici ayrıntı damgadır: erken pipolar yalnızca TM harflerini taşır, sonraki üretimde ise el yazısı biçiminde Thomas damgası kullanılmıştır. Kayıtlarda bu değişim 2007 sonbaharına tarihlenir; tarih bağımsız olarak doğrulanmadığı için kabaca bir sınır sayılmalıdır.

Kalabaş meselesi de Martin'in ilgilendiği konular arasındaydı. Boston'daki Sherlock Holmes Pipo Kulübü için yazdığı bir metinde, ABD'de gerçek su kabağından kalabaş pipo yapan kimsenin kalmadığını, uygun kabağı bulmanın nitelikli briyar bulmaktan bile güç olduğunu anlatır.

The Pipe Cooperative'e geçiş

Haziran 2008'de TMpipes, The Pipe Cooperative (TPC) adıyla ortak bir girişime dönüştü. Merkez Massachusetts'te, Boston'un kuzeyindeki Beverly'deydi. Girişimin dayandığı düşünce, her biri belirli bir aşamada uzmanlaşmış zanaatkârların aynı pipo üzerinde sırayla çalışması ve son elin Martin'e ait olmasıydı; böylece tek kişilik bir tezgâhın kapasitesiyle birden çok ustanın deneyimi birleştirilmek isteniyordu.

Kayıtlara göre Martin bu dönemde uzun süreli ve ağrılı bir sağlık sorunuyla uğraşıyordu; tezgâh başında geçen saatler onun için giderek yorucu hâle gelmişti. Ortak girişim biçimi, bu koşullarda üretimi sürdürmenin bir yolu olarak da okunabilir. TMpipes adının 2008 sonrasında yeni üretimde kullanıldığına dair bir kayıt bulunmuyor; marka bugün büyük ölçüde koleksiyoner ilgisiyle anılır.