Demuth ve Dunhill: Beşinci Cadde'de Kesişen İki Yol

Demuth—Dunhill bağlantısı, Amerikan pipo tarihinin çözülmemiş sorularından biridir: New York'un yerli devi William Demuth & Company ile Londra'dan gelen Alfred Dunhill arasında yirminci yüzyılın ilk çeyreğinde gerçek bir rekabet mi vardı, yoksa iki firmanın yolu yalnızca aynı caddede mi kesişti? Soruyu 2023'te derli toplu biçimde ortaya koyan, tütün nesneleri (tobacciana) üzerine çalışan araştırmacı Ben Rapaport'tur. İki şirketi doğrudan birbirine bağlayan yazışma ya da sözleşme bulunmuş değildir; eldeki malzeme, aynı yıllara düşen bir dizi olay ile iki büyük özel koleksiyonun birbirine benzeyen akıbetinden ibarettir.

İki firma

William Demuth & Company, dönemin ticaret dergilerinde dünyanın en büyük pipo üreticisi olarak anılıyordu. Kurucusu Almanya'dan göçen William (Wilhelm C.) Demuth'tur; kayıtlara göre New York'ta yıllarca pipo ithalatçılığı yaptıktan sonra 1862'de kendi üretimine geçmiş, zamanla baston, çinko heykel ve tütüncü dükkânlarının kapı önü figürlerini de kataloğuna eklemiştir. Fabrika Queens'te, satış salonu Manhattan'daydı. Ters üçgen içine yerleştirilen WDC harfleri firmanın damgası oldu; Wellington ile Milano ise en çok bilinen funda kökü (briyar) serileriydi. Yönetim 1911'de kurucunun kardeşi Leopold Demuth'a geçti.

Alfred Dunhill (1872-1959) babasından kalan işi 1893'te devraldı, 1904'te otomobil sürücüleri için rüzgârlıklı bir pipo tasarlayarak bu alana girdi ve 1907'de Duke Street'teki tütüncü dükkânını açtı. Ağızlıktaki beyaz nokta 1912'de kullanılmaya başlandı. Dunhill pipoları ABD pazarına önce bir ithalatçının temsilciliğiyle girdi; firmanın kendi New York şubesi 1920'lerin başında, kayıtlara göre 1921'de açıldı.

Beşinci Cadde ve Schulte halkası

O yıllarda Beşinci Cadde tütün ticaretinin merkeziydi: Demuth'un satış salonu, S. M. Frank ve Kaywoodie'nin büroları, birkaç İngiliz markasının Amerika temsilcilikleri ve Dunhill'in yeni şubesi birbirine yakın adreslerdeydi. İki firmayı kâğıt üzerinde birleştiren isimse perakendeci David A. Schulte oldu. Kayıtlara göre Schulte'nin şirketler grubu hem Dunhill'in New York mağazasında kontrol hissesine sahipti hem de 1927'de William Demuth & Company'yi satın aldı. On yıl kadar sonra S. M. Frank, Queens'teki fabrikayı devralarak Demuth üretimini Kaywoodie ile aynı çatı altında topladı. Aktarılana göre WDC adının kayıtlardan düşmesi 1972'yi, Wellington'ın üretimden çekilmesi ise birkaç yıl daha sonrasını buldu.

Rekabet mi, rastlantı mı?

Rapaport'un rekabet okuması belgeye değil, art arda gelen tanıtım hamlelerine dayanır. 1921'de Dunhill, Başkan Warren G. Harding'e üzerine ithaf yazılmış deri bir kutuda dört briyar pipo armağan etti; Demuth aynı yıl Birinci Dünya Savaşı'nda İtilaf ordularının başkomutanlığını yapan Mareşal Ferdinand Foch'a özel yapım bir takım gönderdi. Harding'in Milano modeline düşkünlüğü bilindiğinden, Haziran 1923'te New York'taki Mecca Temple topluluğu başkana yedi parçalık bir WDC Milano takımı sundu; Demuth'un aynı seriyi "Beşinci Cadde'nin gözdesi" diye tanıtması da Dunhill mağazasının adresi düşünüldüğünde araştırmacıya göre rastlantı sayılmaz. 1924'teki Demokrat Parti kurultayında iki firma yine aynı kalabalığa oynadı: Demuth başkan portrelerinden oyulmuş lüle taşı serisini fabrikasında gösterime açtı, Dunhill ise kurultay salonuna en yakın tütüncünün vitrinini kullandı. Buna karşılık ticaret dergileri iki markayı dostane bir fotoğrafta yan yana koymaktan çekinmedi. 1929 gümrük tarifesi görüşmelerinde Dunhill'in Senato komisyonuna sunduğu yazılı görüş ise ithal pipolarının Amerikan üretimiyle aynı kulvarda yarışmadığını savunuyordu; yani rekabeti açıkça reddediyordu.

İki koleksiyonun dağılması

Her iki adam da antika pipo topladı ve iki koleksiyon da sahibinden sonra bir arada kalamadı. Demuth topladıklarının önemli bölümünü New York'taki Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'ne bağışladı; kayıtlara göre bağış müzenin yüzyıl başına ait yıllık raporlarına geçmiştir. Şirket el değiştirince geri kalanı Schulte'de kaldı; 1940'ta American Tobacco Company satın alıp Virginia'daki Richmond fabrikasında sergiledi ve koleksiyonu firmanın en çok satan pipo tütününün adıyla anmaya başladı. Anlatılana göre fabrika 1957'de kapanınca koleksiyon yine Richmond'daki Valentine Museum'a devredildi, 1991'de Viyana'daki tütün müzesine satıldı; müzenin 2002'de kapanmasının ardından pipoların çoğu aynı şehirde açık artırmayla dağıldı, kalanı depoya kaldırıldı. Müzenin bağlı olduğu Austria Tabak 2007'den beri Japan Tobacco International'ın elindedir. Alfred Dunhill'in pipoları, tütün kavanozları ve kitapları da kayıtlara göre 2004 ve 2006'da Londra'da düzenlenen iki müzayedeyle dağıldı. Pipo koleksiyonculuğu tarihinde bu iki dağılma, bir kurumun koruma sözünün şirket el değiştirmeleri karşısında ne kadar dayanabildiğini gösterir.