G.F.B. Damgası (Genuine French Briar)

G.F.B., eski pipoların sapında çoğunlukla basık oval bir çerçeve içinde karşımıza çıkan üç harfli bir damgadır. Damgayı ilk gören koleksiyoncular bunu bir üretici kısaltması sanabilir; oysa harfler bir firmayı değil malzemeyi anlatır. Kısaltmanın bugün kabul gören okunuşu "Genuine French Briar", yani "gerçek Fransız briyarı"dır ve pipoya bir malzeme beyanı olarak vurulmuştur.

Harflerin okunuşu

Kısaltmanın açılımı uzun süre kesinlik kazanmamış, koleksiyoncu çevrelerinde "Great French Briar" okuması da dolaşmıştır. Bugünkü okumayı destekleyen şey pipoların kendisinden çok, dönemin posta siparişi kataloglarıdır: bu kataloglarda benzer donanımlı pipolar "gerçek Fransız briyarı" başlığı altında, yaldız kaplama bilezik ve kehribar ağızlık gibi ayrıntılarla birlikte tanıtılır. Katalog tarifleriyle damgalı örneklerin örtüşmesi, harflerin bir malzeme beyanı olduğu yorumunu güçlendirir.

Bu okuma dönemin ticari mantığına da uyar. 19. yüzyılın ikinci yarısında funda kökü (briyar) pipo malzemesi olarak yaygınlaşırken, işlenmiş kütüğün en itibarlı adresi Fransa'nın Saint-Claude havzasıydı. Amerikan pazarında satılan bir pipoya "Fransız briyarı" yazmak, alıcıya malzemenin sıradan bir tahta değil ithal kütük olduğunu söylemenin kestirme yoluydu. Kayıtlara göre kısaltma bir Fransız tescili olarak da anılır; buna karşılık damgalı örneklerin büyük bölümü Amerikan pazarına yönelik pipolardır ve bu iki bilgi hâlâ tam olarak bağdaştırılabilmiş değildir.

Pipolarda görüldüğü bağlam

G.F.B. damgalı örneklerin önemli bir bölümü, aynı pipoda ikinci bir ad taşır: Manhattan. Bu ad, 1902'de New York'ta örgütlenen ve 1905'te New Jersey'de, Jersey City'de üretime geçen Manhattan Briar Pipe Co. firmasına aittir. Hisselerinin çoğunluğu daha kuruluşta American Tobacco Company'ye geçen firma, 1906'dan sonra bu şirketin pipo kolu olarak çalışmış, tröstün 1911'de dağıtılmasıyla ayrı bir şirkete dönüşmüş, 1922'de ise S. M. Frank & Co. tarafından satın alınarak bu şirkete katılmıştır. Damganın yaygın olduğu dönem de kabaca bu aralığa, 1890'ların sonundan 1920'lere uzanan yıllara denk gelir.

Damgalı örneklerde G.F.B. ovalinin üstünde yıldız işaretleri görülebilir; belgelenmiş onarım kayıtlarında bir, iki ve üç yıldızlı pipolar birlikte anıldığı için yıldız sayısının bir kalite ya da donanım kademesini gösterdiği kabul edilir, ancak kademelerin tam karşılığı bilinmemektedir. Dönemin diğer alışkanlıkları da bu pipolarda izlenir: baklava kesitli sap, yaldız kaplama bilezik ve kehribar ağızlık gibi ayrıntılar, pipoların çoğu zaman aynı damgayı taşıyan kutularla satıldığını gösterir.

Koleksiyoncu açısından değeri

G.F.B., tek başına bir üretici ya da yıl vermediği için tarihlendirmede yalnız kullanılamaz. Yine de işlevi vardır: damganın varlığı pipoyu geniş bir zaman aralığına yerleştirir ve yanındaki ikinci damgayı okumaya yönlendirir. Bu yönüyle, dönemin başka pipo damgaları ve logoları gibi, malzeme beyanı ile üretici künyesinin ayrı ayrı vurulduğu bir yazım geleneğinin parçası sayılır.