Nimrod Çakmakları (Nimrod Lighters)

Nimrod çakmakları, Cincinnati'de kurulmuş bir metal işleme şirketinin yirminci yüzyıl ortasında piyasaya sürdüğü, pipo içenlere yönelik benzinli çakmak ailesidir. Adı, biçimi ve çalışma mantığıyla dönemin alışılmış cep çakmaklarından ayrılır; bugün de tütün aksesuarı koleksiyonculuğunun tanınmış başlıklarından biri sayılır.

Üreten Şirket

İşin arkasındaki firma, 1908'de vida ve torna parçası imalatçısı olarak kurulan ve zaman içinde Ward Manufacturing, Ward-Nimrod ve Ashley F. Ward adlarıyla anılan Ohio merkezli aile şirketidir. Ana uğraşı hiçbir zaman tütün ürünleri olmadı; çakmak, makine parçası üreten bir atölyenin yan dalı olarak doğdu. Şirketin bu kökeni ürüne doğrudan yansır: gövde, bir cıvatanın ortasına oturtulmuş somunu andırır. Aynı ad daha sonra firmanın kamp karavanı hattında da kullanıldı, dolayısıyla "Nimrod" markası tek başına çakmağa işaret etmez.

Markanın adının nereden geldiği kesin değildir. Anlatılanlar arasında, rüzgârda sönmeyen bir çakmağın Tevrat'ta geçen avcı Nemrut'la ilişkilendirilmesi ve şirketin savaş yıllarında yaptığı uçak parçalarına gönderme yapılması gibi açıklamalar dolaşır; hiçbiri belgeye dayanmaz.

Tasarım ve Modeller

Çakmağın patent başvurusu 17 Mayıs 1946'da yapıldı ve belge 9 Aralık 1947'de Ashley F. Ward, Jr. adına tescillendi. Patent metnine göre gövdenin ortasında, uzun eksene dik duran bir baca yer alır; fitil yakıt bölmesinden bu bacanın içine uzanır ve üzerindeki sürgülü kapak hem bacayı kapatır hem de açıldığında baca boyunu yükseltir. Kapağın kalınlaştırılmış bölümü hazne ağzının biraz altında kaldığından, pipo kenarının alevle doğrudan temas edip yanması önlenir. Çakmak tek elle kullanılacak biçimde tasarlanmıştır: gövdenin iki yarısı birbirinden uzaklaştırıldığında çakmaktaşı çarkı döner ve alev tutuşur; yarıların büsbütün ayrılmasını bir durdurucu engeller. Gövde açık hâldeyken çark ayrıca elle de çevrilebilir.

Pipoya yönelik bu ilk modelin yanında, iç gövdesi dış kabuğa oturan Commander (Admiral olarak da anılan) tipi üretildi. Bu ikinci modelin kasasına da aynı patent numarası vurulduğu için tasarımın tam olarak hangi yılda ortaya çıktığı izlenemez. 1960'lı yıllarda satışların yılda bir milyon adet düzeyine ulaştığı aktarılır.

Tarihlendirme ve Sonraki İzler

Nimrod gövdelerinde ne seri numarası ne de üretim yılına işaret eden bir damga bulunur; kasa zorlanarak açıldığında iç parçalarda da böyle bir iz yoktur. Bu yüzden tek tek örnekleri yıllandırmak neredeyse olanaksızdır ve koleksiyoncular kutuya, tanıtım kâğıtlarına ve kasadaki patent yazımına bakmakla yetinir. Kimi çağdaşlarının kasa tabanına yıl kodu vurulması, karşılaştırma yapıldığında bu eksikliği daha görünür kılar. Benzer bir sorun pipo damgalarında da görülür; ayrıntılar için pipo patentleri ve tescil kayıtları maddesine bakılabilir.

Tasarımın etkisi ilk üreticiyle sınırlı kalmadı. 1987'de FGM Enterprises adına yapılan ve 1988'de tescillenen bir başvuru, Ward'ın 1947 patentini de anarak benzer bir pipo çakmağını belgeledi. Nimrod'un ilk modelini andıran kopyaları sonraki yıllarda başka firmalar da üretti; bunlar altıgen somun biçimi, dışarıdan sökülebilir gövde ve bir uca eklenen pusula gibi ayrıntılarla ayırt edilir. Çakmağın pipo kültürü içindeki yeri için pipo aksesuarları maddesi tamamlayıcıdır.