Pipo ve Tütün Kitaplarında Yayıncılığın Değişimi: Vanity Press, Talep Üzerine Baskı ve Kendi Yayını

Pipo ve tütün kitaplarında yayıncılığın değişimi, bir zamanlar yerleşik yayınevlerinin kataloğunda sıradan bir başlık olan bu literatürün son elli yılda büyük ölçüde yazarın kendi cebinden bastırdığı kitaplara dönüşmesini anlatır. Kayma en belirgin biçimde Amerika Birleşik Devletleri'nde görülür; alanın genel görünümü için pipo kitapları ve yayınları maddesine bakılabilir.

Büyük Yayınevlerinin Dönemi

Yirminci yüzyılın ilk yarısında konu, tanınmış yayıncılar için sorun çıkarmayan bir alandı. Alfred Dunhill'in The Pipe Book'u 1924'te Londra'da A. & C. Black imzasıyla çıktı; Compton Mackenzie'nin Sublime Tobacco'su 1957'de Chatto & Windus tarafından yayımlandı. Aynı yıllarda Amerika'da Alfred A. Knopf, Little, Brown ve McGraw-Hill gibi evler tütünün toplumsal tarihine ilişkin ciltler bastı. Carl Ehwa'nın The Book of Pipes & Tobacco adlı çalışması da Random House imzasını taşır; katalog kayıtlarında kitabın hem 1973 hem 1974 baskısı görünür. Bu başlık, büyük yayınevlerinin pipo literatürüne açtığı son geniş kapılardan sayılır.

Yayıncılıktan Matbaaya

Bir kitabın arkasında birbirine karışan iki ayrı iş vardır: riski üstlenip yatırımı yapan yayıncılık ile metni kâğıda döken basım. Pipo literatüründe son elli yılda bu zincirin ilk halkası zayıflamış, geriye çoğunlukla ikincisi kalmıştır. Alanı izleyenlerin saptamasına göre 1975'ten sonra çıkan pipo kitaplarının büyük bölümü yerel bir matbaada, ücret karşılığı basım yapan "vanity press" şirketlerinde, yazarın kendi yayını (self-publishing) düzeninde ya da talep üzerine baskı (print on demand) yöntemiyle dolaşıma girmiştir. Dördünde de fatura yazara kesilir; ayrıldıkları nokta, yazarın metin üzerindeki söz hakkı ile kitabın raflara ulaşma ihtimalidir.

Platform tarafının en bilinen adı CreateSpace'tir. 2000 yılında Güney Carolina'da BookSurge adıyla kurulan şirket 2005'te Amazon tarafından satın alınmış, 2018'de Kindle Direct Publishing bünyesine katılmıştır. Fotoğraf ağırlıklı çalışmalarda blurb.com gibi çevrim içi dizgi ve baskı hizmetlerine de başvurulmuştur.

Geri Çekilmenin Nedenleri

En çok anılan gerekçe okur kitlesinin darlığıdır. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin 2020 Ulusal Sağlık Görüşmesi Anketi'ne dayanan değerlendirmesinde yetişkinlerin yüzde 12,5'i sigara, yüzde 3,5'i puro kullanıyordu; su piposu ve nargileyi de kapsayan pipo başlığında oran yüzde 1,1'de kalıyordu. İkinci gerekçe, yayıncıların tütünle ilgili bir başlığı marka itibarı ve hukuki sorumluluk bakımından riskli görmesidir. Üçüncüsü, forumların ve çevrim içi arşivlerin basılı başvuru kitabına duyulan ihtiyacı azaltmasıdır. 1974'te Peter ve Nancy Schiffer tarafından Pennsylvania'nın Atglen kasabasında kurulan Schiffer Publishing uzun yıllar bu alanda kitap bastı; kayıtlara göre son dönemde pipo konulu yeni müsvedde kabul etmemeye başlamıştır.

Ayakta Kalan Damarlar

Akademik yayıncılık bu tablonun dışında kalır. Arkeoloji ve kültür tarihi başlıkları University of Chicago Press, University Press of Florida, University of Tennessee Press ve Springer gibi evlerde yayımlanmayı sürdürür. 1974'te Oxford'da Anthony Hands ile David Walker'ın kurduğu British Archaeological Reports, kil pipo araştırmalarının başlıca yayıncısı kabul edilir. Alanın ödülle anılan başlıkları da vardır: Sarah Milov'un Harvard University Press'ten çıkan The Cigarette: A Political History adlı çalışması 2020 PROSE Ödülleri'nde Kuzey Amerika/ABD tarihi dalında seçilmiştir. Mark Irwin ve Gary Malmberg'in Briar Books Press'ten çıkan Peterson tarihçesi The Peterson Pipe ise Independent Publisher Book Awards'ta kurgu dışı ilk kitap dalında altın madalya almıştır.

Camianın yaygın kanaati, künyedeki adın küçüklüğünün içeriğin değerini belirlemediği yönündedir; alanın en ayrıntılı sayılan çalışmalarının bir bölümü bu yollarla basılmıştır. Buna karşılık baskı adedi düşük, dağıtım dardır; başlıklar kısa sürede bulunması güç hâle gelir. Bu yüzden araştırmacı için eski kitapların yeniden basımı ile arşiv ve süreli yayın kaynakları çoğu zaman tek erişim yolu olarak kalır.