Yenice Tütünü (Yenidje)
Yenice tütünü, Osmanlı döneminde Karasu Yenicesi adıyla anılan kasabanın adını taşıyan bir şark yaprağıdır. Batı dillerinde "Yenidje" ya da "Yenidze" biçimleriyle yazılır. Kasaba bugün Yunanistan'ın İskeçe (Xanthi) bölgesinde Genisea adıyla varlığını sürdürür. Adın yaprağa geçmesi, yetiştiği tarladan çok pazarlandığı yerle ilgilidir: çevre köylerden toplanan yaprak Yenice pazarında el değiştirir, oradan Avrupa'ya çıkardı.
Coğrafya ve karakter
Yenice, kendi başına bir botanik tür değil, belirli bir havzanın verdiği bir yaprak tipidir. Ticari sınıflandırmada şark tütünü ailesinin Basma koluna girer; İskeçe yaprağı, yaygın kabule göre Basma'nın bir derecesi sayılır. Basma küçük yapraklı, ince dokulu ve nikotini düşük bir gruptur; toplandıktan sonra ipe dizilerek güneşte kurutulur. Ticaret tasnifinde Yenice adı, İskeçe'nin Yaka ve Cebel kollarından gelen küçük, ince damarlı, yağlı yapraklara bağlanır. Toprağın yapısı, yaz sıcağı ve yaprağın küçük kalması, şark yapraklarına kendine özgü kokusunu veren etkenler arasında gösterilir.
Yenice'nin ününü kuran şey, bu ailenin genelinde görülen otsu ve baharatlı çizginin yanına tatlımsı, reçineli bir katman eklemesiydi. Harmancıların anlatımında yaprağa kremamsı bir yumuşaklık da atfedilir; bu tanımlar ölçülebilir bir ölçüte değil, tadım diline dayanır. Tütün ticareti çevrelerinde yaprak için kullanılan "tütünlerin kraliçesi" nitelemesi de eski bir sıfat olarak aktarılır; ilk kez nerede söylendiği bilinmez.
Sanayideki yeri
yüzyılın sonundan 20. yüzyılın ortasına kadar Yenice adı, kalite işareti olarak kullanıldı. Londra'da 1913'te Louis Rothman ile Markus Weinberg'in ortaklığıyla Yenidje Tobacco Company Limited unvanlı bir şirket kuruldu; iki ortağın anlaşmazlığa düşmesi üzerine 1916'da mahkeme kararıyla tasfiye edilen şirket, bugün adını tütünden çok İngiliz şirketler hukukunun bir emsal kararından duyurur. Almanya'da Hugo Zietz'in Dresden'de kurduğu tütün ve sigara fabrikası doğrudan Yenidze adını aldı; 1907-1909 arasında yapılan, kubbe ve minare görünümlü bacalarıyla dikkat çeken bina, işlenen yaprağın kökenini mimariyle duyuran bir reklam işlevi gördü ve bugün ofis olarak kullanılmaktadır.
Pipo tarafında ad, en çok Balkan Sobranie ile birlikte anılır: harmanın beyaz kutularının etiketinde Yenice yaprağına yapılan vurgu, Balkan harmanı kavramının etrafında oluşan itibarın önemli bir parçası kabul edilir. Aynı yaprak, Latakia ağırlıklı İngiliz harmanlarının şark bileşeninde de arandı.
Bugünkü durum
Yenice adının etrafındaki hâle, kısmen kaynakların çelişmesinden beslenir. Yaprağın tarihî pazarının kurulduğu kasabanın 19. yüzyıl ortasında bir sel felaketiyle ağır zarar gördüğü anlatılır; bu anlatı camia içinde tekrarlansa da belgeli bir kayda dayandırılmış değildir. Buna karşın ada kaynaklık eden havzada tütün tarımı sürmüştür. Bugün bölgede yetişen yaprak, ticari alımda ayrı bir Yenice sınıfı olarak tutulmadığından harmancılar için ulaşılabilir bir malzeme sayılmaz. Piyasada bu adı taşıyan ürünler, çoğunlukla eski tarifin izini süren yorumlar olarak değerlendirilir.