Ağızlık Yarığının Açılması (Cutting the Slit)

Ağızlık yarığının açılması, ağızlığın (stem) ağza giren ucundaki yuvarlak hava kanalının yassı bir açıklığa dönüştürülmesi işlemidir. Bu açıklığa yarık (slit), yarığın açıldığı kalınlaşmış uca ise dişlik çıkıntısı (button) denir. İşlem, ağızlık çubuğu delinip kabaca biçimlendirildikten sonra sıraya girer ve el işçiliğiyle yürütülür; hazır dökme ağızlıklarda ise çoğu zaman fabrika çıkışı hâliyle bırakılır.

Geometri ve çekişe etkisi

Pipoda hava kanalının kesiti baştan sona aynı değildir. Sapta genellikle 1/8 ilâ 3/16 inç dolayında olan delik, ağızlığın ucuna doğru 1/16 inç civarına iner; delme işi bittiğinde çubuğun ucunda yaklaşık yarım inçlik bir bölüm bu dar çapta kalır. Yarık işte bu son bölümde açılır ve amacı, daralan kesitin hacmini yassı bir biçimde geri kazandırmaktır. Kanalın gerisi ne kadar özenli delinirse delinsin, uçtaki birkaç santimetre kapalı bırakılırsa çekişin açıklığının kaybolduğu kabul edilir; keskin köşeler ve ani basamaklar da akışı bölen etkenler arasında sayılır. Ağızlığın malzemesi ve genel biçimlendirmesi için ağızlık işçiliği ile ağızlık malzemeleri maddelerine bakılabilir.

Atölye uygulaması

Yarık açmanın alet takımı sadedir: döner el aleti (Dremel türü) ve ince frezeler, çok küçük çaplı bir elmas freze, 1/16 inçlik bir matkap ucu, iğne eğeleri, dar zımpara şeritleri ve cila macunu. Torna kullanan atölyelerde matkap ucu fener miline bağlanır; torna işinin ayrıntıları tornada delme maddesinde ele alınır.

İş üç yönlü ilerler. Önce ince bir frezeyle kanalın ucuna yalnızca yön belirleyen dar bir kılavuz kesik atılır; bu kesik tek başına açık bir hava yolu saymaz. Ardından kesiğin dibinde kalan köşeler küçük elmas frezeyle yayvanlaştırılır ve matkap ucu yardımıyla açıklık yaklaşık bir inç kadar içeri doğru genişletilir. Bu sırada iki yanın bakışıklığı ve çekişin açıklığı sürekli denetlenir. Son olarak iğne eğeleri ve zımpara şeritleriyle pürüzler alınır; iç yüzey, ısıtılmış cila macunu emdirilmiş bir pipo temizleyicisinin yarıktan geçirilmesiyle parlatılır.

İyi bir yarığın ölçütleri

Yerleşik kanaate göre bitmiş yarık, başlangıçta delinen 1/16 inçlik kanaldan daha yüksek olmamalı, gereken kesiti yanlara doğru genişleyerek kazanmalıdır. Yüksekliğin sınırlı tutulması dişlik çıkıntısının ince kalmasını, dolayısıyla ağızlığın dişler arasında rahat durmasını sağlar. Denetim için özel alete gerek görülmez: ağızlık tek başına ağza alınıp çekildiğinde belirgin bir direnç hissedilmemeli, yarığın iki yanı çıplak gözle bakışık görünmelidir. Bu aşamanın bütün süreç içindeki yeri için pipo yapımcılığı maddesi izlenebilir.