Briyar Bloğu Tedariki

Briyar bloğu tedariki, bir pipo yapımcısının tezgâh başına geçmeden önce verdiği ilk karardır. Funda kökü yumrusu topraktan çıkarılır, kesim atölyesinde bloklara ayrılır, kaynatılır ve uzun süre kurumaya bırakılır; ustanın eline geçtiğinde arkasında yıllara yayılan bir işlem zinciri vardır. Bloğun bu zincirin hangi halkasından alındığı, yapımcının elindeki ahşap hakkında ne kadar şey bilebileceğini belirler. Briyar tedariki bu yüzden pipo yapımcılığında bir alışveriş meselesi değil, malzeme bilgisinin uzantısı sayılır.

Kesimin belirlediği iki blok biçimi

Yumruyu bloklara ayıran kişi her kesimde iki amaç arasında seçim yapar: ya elde edilecek parça sayısını, ya da parçaların damar yönünü gözetir. Atölyelere birbirinden ayrı iki biçimde ahşap gitmesinin nedeni bu tercihtir.

Parça sayısını gözeten kesim ebauchon verir. Yumrunun iç kısmından alınan bu bloklar kabaca dikdörtgen ve köşelidir; yüzeyleri kesimhanede düzeltildiği için tezgâhta sabitlenmeleri kolaydır. Buna karşılık damarın nereye düşeceği büyük ölçüde rastlantıya kalır. Briyardan yapılmış pipoların büyük çoğunluğunun bu tür bloklardan çıktığı kabul edilir.

Damar yönünü gözeten kesim ise plato (plateaux) verir. Yumrunun dış kısmından alınan, çeyrek daireyi andıran ve ebauchona göre iri olan bu parçalar dış yüzünde toprakla temas etmiş sert kabuğu taşır. Aynı yumrudan çıkan plato sayısı azdır. Belirgin düz damarlı (straight grain) pipolar hemen hemen her zaman plato bloklardan yapılır. Blok biçimiyle yüzeye çıkan desen arasındaki ilişki damar maddesinde ayrıca ele alınır.

Ahşabın geçmişi ne kadar bilinebilir

Bloklar atölyelere üç yapısal kanaldan ulaşır. Bu kanallar, ahşabın geçmişinin izlenebilirliği bakımından bir sıra oluşturur.

İzlenebilirliğin en yüksek olduğu uç, kesimhaneyle doğrudan çalışmaktır. Ahşabın hangi partiden geldiği, ne kadar bekletildiği ve nasıl saklandığı bellidir; üstelik büyük hacimde, birbirine benzer nitelikte malzeme gelir. Buna karşılık kesimhanelerin neredeyse tamamı asgari sipariş miktarı şartı koyar, bu da ara sıra pipo yapan birinin yıllarca tüketemeyeceği kadar blok demektir. Pipo ticaretine kaynaklık eden yumruların neredeyse tamamı Akdeniz havzasından geldiği için, bölge dışındaki bir alıcı ithalat ve uluslararası ödeme işlemlerini de hesaba katmak zorunda kalır.

Ortada, kesimhanelerle uzun soluklu ilişkisi olan yerleşik ustalar durur. Kendi stoklarından meraklılara ve genç yapımcılara blok veren bir ustanın ahşabı, kendi kullandığı partiden geldiği için niteliği bilinen ahşaptır; istenen ölçüde delinmiş hazır takım da çıkabilir. Bu yolun ahşaptan bağımsız bir getirisi daha vardır: alıcı aynı zamanda işi bilen birine danışma imkânı bulur.

İzlenebilirliğin en düşük olduğu uç, pipo yapım malzemesi ve takımı üzerine çalışan firmalardır. Küçük miktarlar için en pratik kanal budur ve gelen ahşap çoğu zaman iyi niteliktedir; ancak bloğun kaç yıl bekletildiği ve hangi koşullarda saklandığı genellikle bilinmez. Bu firmalar toptan koşullarına göre çalıştığı için ahşabın geldiği kesimhane siparişten siparişe değişebilir. Aynı kanalda önceden delinmiş, ağızlığı takılmış bloklar da bulunur; bunlarda hava kanalının geometrisi çözülmüş durumdadır, geriye yalnızca biçim çalışması kalır.

Kesilmeden bilinmeyen blok

Bir bloğun içinde ne olduğu kesilmeden bilinmez; dıştan görünen kabuk ve ölçü, içerideki çatlağı ya da kum kesesini haber vermez. Ustanın elindeki tek dayanak bu yüzden ahşabın geçmişidir: hangi kesimhaneden geldiği, ne kadar kurutulduğu ve nasıl saklandığı. Kürleme süreci eksik kalmış bir blok tezgâhta beklenmedik davranır, yeterince kurumamış ahşap işlendikten sonra da çalışmayı sürdürür. Pipo yapımcılığı üzerine yazılan kaynakların tedarik konusunu ayrı bir başlık altında ele almasının nedeni budur.