Lemonwood (Limon Ağacı)

Lemonwood, pipo camiasında limon ağacının (Citrus limon) gövde odununa verilen addır. Pipo yapımında kullanılan ahşaplar arasında en seyrek rastlananlardan biridir. Malzemeyi arada bir de olsa süreklilik içinde işleyen bir atölyeden söz edilebilir: Tommaso Spanu'nun 1979'da Laerru'da kurduğu, 1999'dan bu yana Sassari'de sürdürülen Spanu tezgâhı. Kayıtlara göre limon ağacını tekrar tekrar ele alan başka bir yapımcı bilinmez. Buradan çıkan pipolar, kâsenin yan yüzüne vurulan LIMONE damgasıyla ayırt edilir; sözcük İtalyancada "limon" demektir.

Adlandırma karışıklığı

İngilizcede "lemonwood" adı iki ayrı ağaç için kullanılır ve bu, malzemeyi araştıranı kolayca yanıltır. Marangozluk literatüründe lemonwood, Orta Amerika ve Küba kökenli Calycophyllum candidissimum türüdür; yay, olta kamışı ve torna işlerinde tercih edilir. Pipoda anılan lemonwood ise gerçek limon ağacının kendisidir. İki ağacın kuru yoğunluğu tesadüfen birbirine yakındır, ancak coğrafyaları ve ticari yolları tamamen ayrıdır. Bir pipo tarifinde "lemonwood" geçtiğinde kastedilenin hangisi olduğu, üreticinin bulunduğu yerden çıkarılabilir.

Görünüş ve davranış

Limon ağacı odunu beyazımsı bir zeminden açık sarıya uzanan bir renk ölçeği sunar; üzerinde belirgin, ince bir damar dokusu bulunur. Kâse yüzeyi cilalandığında bu açık ton daha da öne çıkar, dolayısıyla malzeme uzaktan bakıldığında ahşaptan çok başka bir maddeyi andırabilir. Damar deseni briyarın alevli ve kuş gözü desenlerinden açıkça farklıdır; daha düz ve daha durgundur.

Citrus limon odunu üzerine yapılmış bir laboratuvar çalışmasında hava kurusu yoğunluk 830 kg/m³ dolayında ölçülmüştür. Tek bir çalışmaya dayanan bu değer, briyar için verilen aralığa yakın düşer ve odunun torna tezgâhında tutarlı çalışmasıyla uyumludur. Camiada bu pipoların ısıya dayanıklı, gözenekli ve tütünün tadını bozmayan bir malzeme olduğu kabul edilir; ancak bu değerlendirmeler kullanıcı gözlemine dayanır, karşılaştırmalı bir ölçüm dizisine değil.

Alternatif ahşaplar arasındaki yeri

Limon ağacı, briyara alternatif aranırken denenmiş uzun ahşap listesinin görece geç ve sınırlı bir üyesidir. Zeytin, kiraz, morta ve benzeri malzemeler gibi o da seri üretime geçememiş, tek tezgâhta kalmıştır. Kâseye uygun büyüklükte, çatlaksız ve budaksız gövde parçası bulmanın güçlüğü bunun başlıca nedeni sayılır; meyve verimi için budanarak yetiştirilen ağaçlarda kalın gövdenin seyrek kaldığı genel bir ahşap bilgisi olarak aktarılır, limon ağacı pipolarına özgü bir kaynakla ayrıca belgelenmiş değildir. Sökülen yaşlı ağaçların odununun nasıl değerlendirildiği de bölgeden bölgeye değişir; atölyeye ulaşan parçanın düzenli bir tedarik zincirinden geldiğine dair kayıt bulunmaz. Bu yüzden limon ağacı pipolar bir seri değil, tek tek örnekler hâlinde kayda geçer. Konunun geniş çerçevesi için pipo yapımında kullanılan alternatif ağaçlar maddesine bakılabilir.