Zeytin Ağacı Pipo

Zeytin ağacı pipo, Akdeniz havzasının simgesi olan zeytin ağacının (Olea europaea) odunundan yapılan pipolara verilen addır. Briyar dışındaki ahşaplar arasında en çok kullanılanlardan biridir; hem sertliği hem de gözle görülür damar deseni sayesinde pipo yapımcılarının uzun süredir başvurduğu bir malzeme sayılır.

Malzeme özellikleri

Zeytin, çok yavaş büyüyen ve yüzyıllarca yaşayabilen bir ağaçtır; gövde çapı ancak uzun yıllarda kalınlaşır. Bu yavaş büyüme, odunu yoğun ve sert bir yapıya kavuşturur. Odun künyelerinde %12 nem oranındaki özgül ağırlığı yaklaşık 0,98, birim ağırlığı da 980 kg/m³ dolayında verilir; Janka sertliği 2.700 lbf civarındadır ve bu değer, zeytini sert ağaçlar sıralamasının üst basamaklarına yerleştirir. Damar düz olabildiği gibi girift ya da düzensiz de olabilir; doku ince, eş dağılımlı ve doğal parlaklığı ölçülü bir yüzey verir. Kıvrımlı, dalgalı veya ur benzeri desenler sık görülür ve bu desen, briyarda damar aranan düzenli çizgilerden belirgin biçimde farklıdır.

Kereste olarak zeytin ticari yollardan bol bulunmaz. Sağlıklı ağaçlar meyve için korunduğundan, atölyelere ulaşan malzeme çoğunlukla budama artıklarından, kırılmış dallardan veya hastalanmış bahçe ağaçlarından gelir. Bu da blok boyutlarını sınırlar ve büyük hazneli biçimleri güçleştirir.

Pipo yapımında davranışı

Zeytin odunu tornada çok iyi sonuç verir ve cilalandığında güçlü bir parlaklık kazanır. Buna karşılık kurutma aşaması sorunludur: malzeme çatlamaya ve çarpılmaya eğilimlidir, boyut kararlılığı düşüktür. Bu yüzden bloğun uzun ve denetimli biçimde kurutulması, kürleme ve işlem aşamasının titizlikle yürütülmesi gerekir. Girift damarlı parçalarda yüzey işlerken lif kopması görülebilir; zımpara kademelerinin sabırla uygulanması bu nedenle önemlidir. Odunun yağ oranı yüksek olduğundan bazı parçalarda yapıştırma bağlantıları zorlanır; sap uzatması ya da halka eklenen işlerde yüzeylerin kanallanması yapımcıların başvurduğu bir önlemdir.

Briyarla karşılaştırma

Zeytin ağacı, briyar kadar kolay bulunmamasına rağmen pipo camiasında en bilinen alternatiflerden biridir ve genellikle briyar dışındaki ahşaplarda pipo başlığı altında ele alınır. Camianın yaygın kanaatine göre iki malzeme arasındaki temel ayrım ısı davranışındadır: briyarın gözenekli kök yapısı ısıyı daha rahat dağıtırken, zeytin odununun daha çabuk ısındığı söylenir; bu yüzden zeytin haznenin yavaş ve düzenli bir çekiş temposu istediği kabul edilir. Yeni pipolarda ilk dolumlarda hafif odunsu bir tat alınabildiği, hazne içinde kabuk oluştukça bu tadın azaldığı da anlatılanlar arasındadır. Her iki nokta da yapımcı ve kullanıcı forumlarında dolaşan gözlemlerdir; karşılaştırmalı bir ölçüme dayanmaz.

Renk açısından zeytin, sarımsı bal tonlarından koyu kahverengi damarlara uzanan bir aralık sunar. Doğal desen her parçada farklı olduğundan, iki zeytin pipo aynı görünmez. Aynı gerekçeyle malzeme, pipo yapımında kullanılan alternatif ağaçlar arasında estetik yönü öne çıkan bir seçenek olarak anılır.