Ben Wade

Ben Wade, 1860'ta Leeds'te kurulmuş bir İngiliz pipo markasıdır; ne var ki adı bugün en çok, kuruluş ülkesiyle hiç ilgisi olmayan bir üretim dönemiyle, 1970'lerin Danimarka yapımı serbest biçim pipolarıyla anılır. Marka bir buçuk asır içinde üç ayrı sahip ve üç ayrı üretim düzeni gördüğü için, üzerinde aynı ad yazan iki pipo birbirine hiç benzemeyebilir. Bu nedenle Ben Wade'i tek bir tarifle değil, dönemleriyle okumak gerekir.

Yorkshire'daki yüz yıl

Benjamin Wade işe pipo ticaretiyle başlamış, 1860'lı yıllar içinde Leeds'te kendi funda kökü (briyar) atölyesini açmıştı. Atölye bir asrı aşkın süre aynı kentte kaldı. Bu dönemin pipoları klasik İngiliz şekillerinde, çoğu ölçülü boyutlarda ve dolgusuz ahşaptan üretilirdi; marka bu nedenle dönemin üst düzey İngiliz üreticileri arasında sayılır. Savaş öncesinde ürünler üç kademeye ayrılmıştı: en üst grup "Ben Wade", orta çizgi "BW", alt çizgi ise "BWL" damgası taşırdı. İkinci Dünya Savaşı'nda Leeds'e düzenlenen hava saldırılarında fabrika yıkıldı; aile tesisi savaştan hemen sonra yeniden kurdu ve üretime kaldığı yerden devam etti.

Amerikalı sahip ve Londra damgası

1962'de aile işletmeyi, New York merkezli Lane Limited'ın başındaki Herman G. Lane'e sattı. Lane aynı yıl Charatan'ı da satın almıştı ve ilgisini asıl orada yoğunlaştırdı; Ben Wade'in üretimi kısıldı, Leeds fabrikası 1965'te kapandı. "Made in Leeds England" damgalı pipoların dönemi böylece sona erdi.

Makineler Londra'ya, Charatan'ın Prescott Street tesisine taşındı ve ad bundan sonra tümüyle makine yapımı seri pipolar için kullanıldı. Bu yılların ürünleri "Made in London England" ya da yalnızca "London" damgası taşır; hazır kalıplanmış ağızlıkları ve göze çarpan dolgularıyla markanın ikinci sınıf bir çizgiye indiği kabul edilir. Lane'in mirasçıları 1978'de hem Charatan'ı hem Ben Wade'i Dunhill bünyesine sattı. Dunhill'in Walthamstow'daki tesisi ikinci çizgi pipoları zaten karşıladığı için ad bir kez daha rafa kalktı.

Preben Holm imzalı Danimarka dönemi

Markanın bugünkü ününü kuran işbirliği tam bu karışıklığın ortasında doğdu. Preben Holm, yirmi iki yaşında kırk beş kişilik bir atölyeyi yönetecek kadar hızlı yükselmiş bir Kopenhaglıydı; ancak 1970'in sonunda Amerikalı dağıtımcısı ödemelerini kesince ciddi bir nakit sıkıntısına düştü. Şubat 1971'de New York'ta Herman G. Lane ile görüştü ve anlaşma, ustanın seri üretimi üzerine değil, elde yontulmuş serbest biçim (freehand) pipoları üzerine kuruldu. Eski dağıtımcının elinde satılmamış Preben Holm stoğu bulunduğundan pipoların ustanın kendi adıyla çıkması sakıncalı görüldü; Lane'in elindeki Ben Wade adı bu boşluğu doldurdu.

Danimarka'da yontulan pipolar "Hand Made in Denmark" ibaresiyle damgalandı ve Golden Walnut, Golden Tan, Royal Grain, Danish Pride ile Majestic gibi seri adlarıyla ayrıldı. Lane markayı büyük dergilerde tam sayfa ilanlarla tanıttı; adetler kısa sürede iki tarafın da beklentisini aştı. Holm 1986'da yeniden mali darboğaza girip çalışanlarının çoğunu çıkarmak zorunda kaldı, üretim daraldı ve ustanın Haziran 1989'daki erken ölümüyle bütünüyle durdu.

Adın son dönemi

Ben Wade damgası Dunhill'in elinde uzun süre kullanılmadan bekledi. Kayıtlara göre 1998'de, köklü İngiliz atölyesi Duncan Briars'ta çalışmış olan Peter Wilson marka haklarını satın aldı ve ad yeniden piyasaya döndü. Bu yeni pipolar Londra'nın Walthamstow semtindeki tesiste üretilir; ağırlıkla iri gövdeli, koyu renkli ve kumlama yüzeylidir. Yine de koleksiyoncular arasında markanın karşılığını belirleyen, hâlâ ikinci el (estate) dolaşımdaki Preben Holm imzalı Danimarka dönemi pipolarıdır.