Bertram Safferling

Bertram Safferling, kariyerinin tamamını tek parça briyar bloklarını elde biçimlendirmeye ayırmış bir Alman tasarımcı ve pipo ustasıdır. Adı, Alman pipo camiasında "freehand" kavramının en tutarlı savunucularından biri olarak anılır: seri kalıba bağlı kalmayan, her bloğun kendi damar düzenine göre biçim alan pipolar. Tezgâhı önce Stuttgart'ta, 2005'ten sonra da Kuzey İtalya'da çalıştı.

Stuttgart yılları

Ustanın tezgâhı, uygulamalı sanatlar yüksekokulundaki öğreniminin ardından Stuttgart'ta kuruldu. Atölye baştan beri yalnızca pipoya ayrılmış bir mekân değildi: kayıtlara göre mekân, bir endüstriyel tasarımcının, kukla yapan ve mekanik sokak orgu üreten zanaatkârların paylaştığı ortak bir üretim alanıydı. Bu çok işlikli düzen, Safferling'in kendi işini bir el sanatı olarak konumlandırmasında belirleyici oldu. Stuttgart dönemi yirmi beş yılı aşarak sürdü; ustanın üslubu da, atölyede ders verme alışkanlığı da bu yıllarda yerleşti.

Güney Tirol'e taşınma

2005 yılının aralık ayında Safferling, İtalya'nın kuzeyinde, Güney Tirol Şarap Yolu üzerindeki Termeno (Almanca adıyla Tramin) köyünde ikinci bir atölye açtı. Üretim ertesi yıl burada başladı. Stuttgart'ta uzun süredir düzenlediği pipo yapım seminerleri de bu tarihten sonra yeni atölyeye taşındı. Böylece Alman kökenli bir tezgâh, İtalyan pipo geleneğinin güçlü olduğu bir bölgede çalışmayı sürdürdü; ikinci el piyasasında Safferling pipolarının kimi zaman Alman, kimi zaman İtalyan üretimi başlığı altında listelenmesinin nedeni de budur.

Freehand anlayışı

Safferling, "freehand" sözünü gevşek bir tarz etiketi olarak değil, iki ölçütü olan dar bir tanım olarak kullanır. Ölçütlerden biri elin payıdır: plato briyar bloğu makine kalıbına bağlanmadan, ağırlıklı olarak elde işlenir. Diğeri ahşabın payıdır: bloktaki damar düzeni ve kusurlar, biçimin nasıl çıkacağını olduğu kadar delme ekseninin açısını, piponun ölçüsünü ve oranlarını da tayin eder. Başka bir deyişle biçim ustadan çıkmaz, ustayla ahşap arasındaki pazarlıktan çıkar.

Bu tutum, blokla kalıp arasındaki ilişkiyi tersine çeviren bir pipo yapımcılığı anlayışıdır ve Kuzey Avrupa'da yaygınlaşan serbest biçim geleneğiyle akrabadır. Safferling pipolarının kayıtlara göre iri, hareketli ve orantılarıyla dikkat çeken formlar taşıdığı, ağızlıkların çubuk malzemeden elde kesildiği aktarılır. Yüzey işlemlerinde ağırlık düz (smooth) bitişlerdedir; seçim yine bloğun durumuna bırakılır.

Tanınırlık

Safferling adı, Avrupa'daki tanınmış artisan imzalar arasında sayılır ve Alman pipo camiasında atölyesi düzenli olarak ziyaret edilen adreslerden biridir. Ustanın işini yalnızca üretimle sınırlamaması, tanınırlığında ayrı bir pay sahibidir: atölyede verilen pipo yapım seminerleri, bilgiyi tezgâhta aktarma geleneğini sürdürür ve Safferling'i kendi pipolarının ötesinde bir öğretici konumuna taşır.