Dobbelmann

Dobbelmann, Aşağı Ren bölgesindeki Rees kasabasında otuz yılı biraz aşkın bir süre tütün ve pipo üreten Alman markasıdır. Kurucusu yerel bir atölye değil, Hollanda'nın köklü tütün firması Louis Dobbelmann'dır: Rotterdam yakınlarında kurulu bu şirket, dönemin en büyük tütün pazarlarından biri olan Almanya'da doğrudan söz sahibi olmak amacıyla 8 Nisan 1929'da Rees'te bir şube fabrikası kurdu. Üretim aynı yılın sonbaharında, yirmi beş çalışanla ve yalnızca pipo tütünüyle başladı.

Rees'te bir tütün fabrikası

Fabrika, kasabanın kapanan margarin sanayisinden boşalan alanda kuruldu ve on yıl içinde çalışan sayısını kırka çıkardı. İkinci Dünya Savaşı bu gidişi kesti; 1945'te fabrika binalarının yüzde doksanından fazlası temeline kadar yıkıldı. 1946-1948 arasında yürütülen yeniden inşa yalnızca üretim binalarını değil, işçiler için konutları da kapsadı. 1947'nin sonunda tamamlanan yeni atölye binası, dönemin ölçüleriyle ileri donanımlı sayılıyordu.

Aynı Rees kasabasında, birkaç yüz metre ötede Oldenkott fabrikası çalışıyordu. İki firmanın yan yana bulunması, küçük bir taşra kasabasının Almanya'nın pipo üretim merkezlerinden biri hâline gelmesini sağladı.

Pipoya geçiş

Şirket pipo yapımına 1946/47'de, savaş sonrası kıtlık koşullarında girdi. İlk pipolar elma, kiraz ve kayın ağacından üretildi; bunlar briyar bulunamadığı için başvurulan zorunlu çözümlerdi ve savaş yıllarının Avrupa'sında yaygın bir uygulamaydı. Akdeniz'den funda kökü tedariki 1950 dolayında yeniden mümkün olunca fabrika hızla briyara döndü.

Bunu izleyen on yıl markanın en verimli dönemi oldu. Üretim ile satış örgütü arasındaki sıkı eşgüdüm, ürünlerin bayilere taze ulaştırılması ve titiz bir kalite denetimi dönemin öne çıkan özellikleriydi. Çalışan sayısı 1950 dolayında yetmişe ulaştı. Kayıtlara göre firmanın tütün cirosu 1953 ile 1959 arasında yaklaşık dört buçuk katına çıktı; 1958 Brüksel Dünya Fuarı'nda onur belgesi aldı ve sektör sıralamasında Almanya'nın en büyük üçüncü pipo ve tütün üreticisi konumuna yükseldi. "Büyüğü küçüğü, herkes Dobbelmann içer" mealindeki kafiyeli reklam sloganı dönemin Alman basınına kadar girdi.

Kapanış

Bu yükseliş, sektörün büyük oyuncularının dikkatinden kaçmadı. Bremen merkezli Brinkmann tütün şirketi 1962 sonbaharında Dobbelmann'ı satın aldı; amacı işi sürdürmek değil, bir rakibi ortadan kaldırmaktı. Tütün üretimi 15 Eylül 1962'de durduruldu, pipo üretimi ise düşük bir düzeyde yıl sonuna kadar sürdürüldü. Seksen kişi işini kaybetti. Elde kalan makine ve stokun Oldenkott'a devredildiği aktarılır. Şirketin tüzel varlığı, kayıtlara göre 1964 baharına kadar kâğıt üzerinde sürdü.

Marka bugün yalnızca koleksiyoncular arasında yaşıyor. Rees'te fabrikadan kalan tek belirgin iz, bir binanın cephesindeki eski şirket amblemidir. Dobbelmann damgalı pipolar, savaş sonrası Alman seri üretiminin kısa ömürlü ama nitelikli örnekleri sayılır ve Almanya pipo markaları dizini içinde bu başlıkla yer alır.