Erdoğan Ege

Erdoğan Ege, blok lüle taşı işleyen Türk pipo oymacılarındandır; adı hem imzasında hem de uluslararası kayıtlarda Türkçe harfler kullanılmadan "Erdogan Ege" biçiminde geçer. Zanaata 1967'de, on üç yaşında çırak olarak girdiği ve portre ile hayvan konularında yoğunlaştığı kayıtlara geçmiştir. Çalışmalarını Eskişehir'de sürdürmüştür; doğum yılı ve yeri kayıtlarda geçmez.

Çıraklık ve yanında yürüyen ikinci meslek

Kayıtlara göre Ege, 1967'de Raşit Aktaş'ın yanında beş yıl süren bir çıraklığa başladı. Bu süre, Eskişehir lüle taşı oymacılığında yerleşmiş öğrenme düzeniyle uyumludur: taş topraktan çıktığında yumuşaktır, kuruyunca sertleşir ve kırılganlaşır; elin bu değişkenliğe alışması yıllar alır. Çıraklığın kabasını alma, delik açma ve perdah gibi ara işlerde geçmesi de yörede olağan sayılır.

Ege'nin künyesinde dikkat çeken nokta, oymacılığın uzun yıllar tek geçim yolu olmamasıdır. Kayıtlar, Eskişehir'de bir üniversite hastanesinde çalıştığını ve 1999'da buradan emekli olduğunu belirtir. Bu tarihe kadar tezgâh, ücretli işin yanında yürüyen bir uğraş olarak kaldı; tam zamanlı üretime ancak emeklilikten sonra geçti. Böyle bir düzen yörede seyrek değildir, çünkü hazne oymacılığı parça başı çalışmaya elverişlidir.

Hazne oyup teslim etmek

Ege uzun süre tamamlanmış pipo değil, oyulmuş hazne üreten bir usta olarak çalıştı. Kayıtlara göre yıllar içinde birden çok atölyeye hazne verdi; ağızlığın (stem) takılması, zımpara ve balmumu cilası başka ellerde tamamlandı. Bu iş bölümü Eskişehir'de istisna değil kuraldır: oymacı, montajcı ve ihracatçı çoğu zaman ayrı kişilerdir, kutunun üzerindeki ad da genellikle taşı oyanın adı olmaz.

Bu nedenle Ege'nin işleri, Batı'daki artisan pipo anlayışının ölçütleriyle tartılmaya elverişli değildir. Orada ustalık, tek elden çıkan bütün bir pipoyla değerlendirilir; burada ölçüt haznenin kendisidir. Adının kayda geçmiş olması bile, ustaların çoğunlukla anonim kaldığı bir üretim ağı düşünüldüğünde ayrıksı sayılır.

Konular ve 1999 sonrası

İmzasıyla dolaşan pipolarda ağırlık figüratif oymadadır: portre başları, tarihî ve mitolojik tipler, hayvan figürleri. Kayıtlarda Baküs (Bacchus), boynuzlu Viking başı, Tutankamon, Einstein ve Zeus gibi konular geçer. Portre işçiliği, adının anılmasındaki başlıca sebep kabul edilir.

Emeklilik sonrası ortaklık konusunda kaynaklar çelişir. Pipo künye literatüründe 1999'dan itibaren Salim Şener ile ortak çalıştığı belirtilirken, satıcı künyelerinde aynı yıldan itibaren Fikri Baki ile tam zamanlı çalıştığı yazılıdır. İki kayıtta da tarih 1999'dur ve her iki ad da Eskişehir çevresinde çalışan ustalara aittir; hangisinin doğru olduğu ise belgelenmiş değildir. Ortaklığın atölye adı, iş bölümü ve süresi hakkında da doğrulanabilir bilgi bulunmamaktadır.