Ershov

Ershov, Rusya'nın Rostov-na-Donu kentinde çalışan seramikçi Vladimir Ershov'un adıyla anılan tek kişilik bir kil lüle atölyesidir. Atölyenin bilinirliği seri üretimden değil, Don havzasında ve Anadolu'da yüzyıllar önce yapılmış kil lülelerin biçim dilini yeniden kurma çabasından gelir. Bu yönüyle Ershov'un işi bir zanaat olduğu kadar arkeolojik bir yeniden inşa denemesi sayılır.

Kil lüleye dönüş

Ustanın adı, 1980'de verdiği bir kararla birlikte anılır: o yıl serbest seramik denemelerini bırakıp bütün mesaisini 17. yüzyıl Anadolu kökenli kil lüle yapımına ayırdı. Geleneği taşıyan son ustalar öldüğünde hamur bileşimi, kalıp alma ve bezeme ayrıntıları da büyük ölçüde kayıtsız kalmıştı; Ershov eksik halkaları müze depolarındaki dönem parçalarını inceleyerek ve kendi denemeleriyle tamamlamaya çalıştı. Anlatıldığına göre çalıştığı tezgâhların bir bölümünü de kendi eliyle yapmıştır.

Bu noktaya düzenli bir zanaat eğitiminden geçerek gelmedi. 1949'da Voronej'de bir deniz subayının oğlu olarak doğdu; gençliği farklı kentlerde, frezecilikten inşaat işçiliğine, arkeolojik kazılarda kazıcılıktan sahne tasarımcılığına uzanan birbirinden uzak işlerle geçti. 1975'te Rostov-na-Donu'ya döndüğünde seramikle tanıştı ve kayıtlara göre kentin uygulamalı sanatlar atölyesinde seramikçi olarak çalıştı. 1980 ile 2014 arasında üç binden fazla kil lüle ürettiği belirtilir; parçalarına kendi damgasını vurmaya 1995'te başladığı aktarılır.

Biçim dili

Ershov'un işlerinin başlıca biçim kaynağı, Rostov'un yaklaşık otuz kilometre batısındaki antik Tanais çevresinde yapılan kazılarda ortaya çıkan Balkan-Anadolu tipi kırmızı kil lülelerdir. Bu aile, Tophane lüleciliği ile aynı geniş geleneğin kuzeydoğu ucunda kabul edilir. Tipin şeması sadedir: hazne ile sap gövdesi tek parça kilden biçimlenir, ahşap veya kamış ağızlık sonradan takılır, yüzey kalem ucuyla açılan ince motiflerle bezenir. Usta bu şemayı birebir kopyalamak yerine kendi oranlarıyla yeniden kurar. Malzemenin ateşle ilişkisi kil pipo maddesinde, geleneğin genel çerçevesi ise kil pipoların kısa tarihi maddesinde ele alınır.

Sergiler ve koleksiyonlar

Ershov'un parçaları 1979'dan itibaren uygulamalı sanat sergilerinde görünmeye başladı. Aktarılan sergi kayıtları arasında Yunanistan'ın Volos kentindeki Balkan halk sanatı sergisi, 1990 Aralık'ında Leningrad'da düzenlenen Birlik çapındaki uygulamalı sanat sergisi ve 1994'te Marsilya'daki uluslararası ticaret ve sanayi sergisi anılır. Müze koleksiyonlarından Rostov-na-Donu, Novoçerkassk ve Taganrog müzeleri ile Prag'daki Uygulamalı Sanatlar Müzesi ve Ulusal Müze, ayrıca Japonya'nın Ito kentindeki sanat galerisi ustanın işlerini barındırır; Avrupa, Kuzey Amerika, İsrail ve Avustralya'daki özel koleksiyonlarda da parçaları bulunduğu belirtilir. Usta bugün müzeler ve koleksiyoncular için sipariş üzerine çalışmaktadır.