Friedman (Richard Friedman)

Friedman, Amerikalı pipo yapımcısı Richard Friedman'ın kendi adıyla damgaladığı sınırlı sayıdaki atölye üretimine verilen addır. Danimarka çizgisini izleyen freehand yorumlarıyla ve deniz canlılarını konu alan heykelsi işleriyle tanınan Friedman, zanaatı hiçbir zaman tam zamanlı bir meslek hâline getirmemiş, üretimi yılın belirli aylarına sıkıştırmıştır.

Tezgâh ve çalışma düzeni

Kayıtlara göre atölye, Washington eyaletinin kuzeyindeki Bellingham'da, Friedman'ın teknesinin kışı geçirdiği limanda kurulmuştur. Asıl işi denizciliktir: eşi Nancy ile birlikte Alaska sularında küçük gruplara yönelik haftalık seyirler düzenleyen bir gezi teknesi işletmişlerdir. Seyir sezonunun kapanmasıyla yılın kabaca yarısı tezgâha kalmış, bu mevsimlik ritim üretimin hem hacmini hem de niteliğini belirlemiştir.

Pipo yapımından geçinme zorunluluğunun bulunmaması, sipariş takvimi baskısını ortadan kaldırmıştır. Friedman'ın klasik biçimlere de el attığı bilinir; ancak işlerin ağırlığı serbest oymaya, yani ölçü ve simetriden çok kütükteki damara göre gelişen Danimarka tarzı biçimlere kaymıştır.

Danimarka bağı

Pipoyla ilişkisinin başlangıcı 1967'ye uzanır: amcası, New York'taki Barclay Rex dükkânından ona kumlanmış bir W.Ø. Larsen kazma (pickaxe) almıştır. Sonraki yıllarda hem içici hem koleksiyoncu olarak kalan Friedman, koleksiyonunu ağırlıkla Danimarka yapımı örnekler, özellikle de Larsen imzalı pipolar üzerine kurmuştur.

Zanaata geçişi ise Richmond'daki bir pipo fuarında Danimarkalı usta Tonni Nielsen ile tanışmasına bağlanır. Nielsen, koleksiyondaki üst sınıf Larsen pipolarının önemli bir bölümünün kendi elinden çıktığını doğrulamış; ikili arasında kurulan yakınlık, Friedman'ın iki hafta boyunca Nielsen'in atölyesinde çalışmasıyla eğitime dönüşmüştür. Kısa süreli olmasına karşın bu çalışmanın, Friedman'ın damar okuma ve biçim kurma anlayışını Danimarka geleneğine oturttuğu kabul edilir.

Deniz canlıları ve teknik denemeler

Denizcilikle geçen ömrün en görünür karşılığı, balina, yunus, denizkestanesi, salyangoz ve nautilus gibi canlıları konu alan bir dizidir. Bu parçalar, alışıldık pipo siluetlerinden uzaklaşıp oyma sanatına yaklaşan yapılarıyla ayrılır ve Friedman adının camiada anılmasını sağlayan başlıca iş grubudur.

Teknik tarafta üzerinde durduğu konu, çift hazneli düzendir. Kalabaş piponun dumanı geniş bir ikinci hacimde dinlendirme mantığını, bu hacmi sapın içine yerleştirerek uygulamayı denemiştir; sonuçta dışarıdan bakıldığında sıradan görünen, içeride ise ters kalabaş (reverse calabash) gibi çalışan pipolar ortaya çıkmıştır.

Bugünkü durumu

Friedman adına bağlı internet sitesi yayından kalkmış, pipoları da yalnızca ikinci el dolaşımda görülür olmuştur; bu nedenle üretimin sürmediği kabul edilir, ancak kesin bir kapanış tarihi bilinmemektedir. Başlangıç yılı için de güvenilir bir kayıt yoktur; tezgâhın etkin dönemi ancak yaklaşık olarak 2000'lerin sonu ile 2010'lu yıllar arasına yerleştirilebilir.