Gotoh (Kei-ichi Gotoh)

Gotoh, Japon usta Kei-ichi Gotoh'un pipolarına vurduğu addır. Japonya'da el yapımı pipo denince ilk anılan birkaç isimden biri sayılır; buna karşılık tezgâhından çıkan pipo sayısı her zaman az olmuştur. Ününü kuran şey sayı değil, funda kökünü (briyar) hareket hâlinde bir canlı gibi gösterme becerisi ve bunu mümkün kılan yapım çözümleridir.

Biçim dili

Gotoh'un işlerinde iki damar birleşir. Birincisi Japon süsleme geleneğidir: pelesenk, şimşir ve fildişi gibi malzemeleri ölçülü kullanır, bambu sap uygulamasında özellikle ustadır, kimi gövdeleri geleneksel kiseru siluetini uzaktan andırır. İkincisi mühendislik tarafıdır; alışılmadık bir biçimi mümkün kılmak gerektiğinde geçme mili (tenon) ile yuva (mortise) düzenini yeniden kurmaktan çekinmez.

Onu ayıran asıl özellik, simetriyi zorunlu görmemesidir. Gövdelerindeki eğri çoğu zaman tek düzlemde kalmaz, iki düzlemde birden döner; briyarın damarı da bu dönüşü destekleyecek biçimde seçilir. Duran bir nesnenin yüzüyor ya da kıvrılıyor izlenimi vermesi buradan gelir. Balık motifi bu anlayışın en bilinen örneğidir; bambunun iki briyar parçasını şişlenmiş gibi birbirine geçirdiği düzenlemeler, ustanın adıyla anılan işlerin başında gelir.

Tsuge yılları

Anlatıldığına göre işin başlangıcı bir armağandır: üniversite yıllarında bir arkadaşından, Tsuge'nin uzun süredir Japonya'da sattığı pipo yapım kitini alır. Yirmi yaşındaki Gotoh o ilk pipoyu ancak dört ayda bitirir; sonraki bütün işlerini belirleyecek olan ağır, ölçüp biçen tempo daha o zaman ortaya çıkar. Kayıtlara göre beş yıl kadar amatör olarak çalıştıktan sonra 1981'de Tsuge'ye girer ve firmanın el işçiliğine ayrılmış Ikebana serisinde Fukuda adlı ustayla birlikte çalışmaya başlar. İlk iki yılı firma bünyesinde, 1983-1987 arası ise kendi atölyesinden taşeron olarak geçer; bu dönemin bazı pipoları, olağan Ikebana damgalarının yanına "K. Gotoh" damgası da almıştır. Kaynaklar Tsuge'de geçen sürede tam olarak birleşmez; 1981-1987 hepsinin ortak çerçevesidir. Aynı yıllarda firmada bulunan bir başka usta Smio Satou'dur. Tsuge'nin o dönemde Danimarka el yapımı çizgisini örnek alması, Gotoh'un biçim eğitimini de bu yönde şekillendirmiştir.

Ara yıllar ve dönüş

1987'de pipo yapımını asıl işi olmaktan çıkarır; tüketim ürünleri ve endüstriyel aletler için plastik ve ağaçtan maket ve prototip üretimine yönelir. Bu meslek onu sonradan da bırakmaz, tezgâhla tasarım işini uzun süre birlikte yürütür. Kayıtlara göre 1990'lar boyunca yılda yirmi kadar pipo yapmayı sürdürmüş, bunları Tokyo çevresindeki küçük bir dükkân aracılığıyla satmıştır. Zanaata tam dönüşü 2003-2004 yıllarına rastlar. Bu geçiş sırasında Hiroyuki Tokutomi ile tanışır; Gotoh'un, öğrendiklerinin çoğunu ona borçlu olduğunu söylediği aktarılır.